خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 89

بـاشد، پس خـداي‌تعالي يگـانـه رب مـوجـودات است.

اين كه فرمود موجودات به سوي او بازگشت مي‌كنند، دليلش اين است كه برگشتن به سوي خداي‌تعالي به خاطر حساب و جزاست و حساب و جزا آخرين مرحله تدبير است و معلوم است كسي كه تدبير عالم به دست اوست رجوع عالم نيز به سوي اوست و كسـي كـه تـدبيـر و رجـوع بـه سـوي اوسـت، ربـوبيّـت هم از آن اوست.

دليل 3ـ وحدت نوع، وحدت نظام وحدت هدف

«اِنَّ هذِه اُمَّتُكُمْ اُمَّةً واحِدَةً وَ اَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ!» (92 / انبياء)

نوع انساني وقتي نوعي واحد و امتي واحد، داراي هدف و مقصدي واحد بود و آن هدف هم عبارت بود از سعادت حيات انساني، ديگر ممكن نيست غير ربي واحد ارباب ديگري داشته باشد و چون ربوبيّت و الوهيّت منصب تشريفي و قراردادي نيست، تا انسان به اختيار خود هر كه را و هر چه را خواست براي خود رب قرار دهد، بلكه ربوبيّت

چند دليل بر يگانگي ربوبيت الهي (177)

و الوهيّت به معناي مبدئيت تكوين و تدبير است و چون همه انسان‌ها از اولين و آخرينشان يك نوعند و يك موجودند و نظامي هم كه به منظور تدبير امورش در او جريان دارد نظامي است واحد، متصل و مربوط، كه بعضي اجزاء را به بعضي ديگر متصل مي‌سازد، قهرا اين نوع واحد و نظام واحد را جز مالك و مدبري واحد به وجـود نـياورده است و ديـگر معنــا نـدارد كه انســان‌ها در امـر ربوبيت بـا هـم اخـتلاف كنند و هــر يــك بــراي خود ربـي اتخاذ كند.

پس انسان نوع واحد است و لازم است ربي واحد اتخاذ كند و او ربي باشد كه حـقيقت ربوبيت را واجـد بـاشـد و او خــداي عزّ اسمه است.

دلـيل 4 ـ زمـان و تنظيم نظام آن

«مَنْ اِلهٌ غَيْرُ اللّهِ يَأْتيكُمْ بِضِياءٍ؟» (71 / قصص)