خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 96

(190) خداشناسي

اما «مُلك» گر چه از سنخ مِلك است، لكن آن مالكيتي است كه شخص نسبت به مِلكهاي عده‌اي از مردم داشته باشد، مثلاً پادشاه مالك مِلكهاي رعايا بوده و او را «مَليك» مي‌گويند.

براي خداوند متعال تمام اين اقسام ثابت مي‌باشد، يعني ذات اقدس او مالك و مليك موجودات است به تمام اقسام. اما اين كه او مالك حقيقي مي‌باشد براي اين است كه خداوند متعال نسبت به تمام اشياء ربوبيت مطلقه دارد و تمام موجودات به طور كلي قائم به ذات اقدس اويند، زيرا او خالق و آفريننده هر چيز و اله هر چيز است به هر چيز كه نام «شَيْ‌ء» نهاده شود به طور كلي قائم به ذات اقدس الهي و ذاتا مفتقر و محتاج اوست و بدون حضرت او از خود استقلالي ندارد، چون چنين است پس هيــچ چيــز نمـي‌تـوانـد مـانـع او شــده از آن‌چه اراده كــرده جلـوگيـري نمـايد.

«مَليك» حقيقي بودن خداوند، لازمه مالك حقيقي بودن او مي‌باشد، به بيان

مفهوم مالكيت الهي (191)

روشن‌تر: موجودات در بين خود بعضي مالك بعض ديگرند، چنان كه اسباب مالك مسببات خودند و هم‌چنين اشياء مالك قواي فعّاله و قواي فعّاله مالك افعال خود هستند - مثلاً انسان مالك اعضاء خود و همچنين قواي فعاله خود از سمع و بصر و امثال آن مي‌باشد، در عين آن كه سمع و بصر و... هم نسبت به افعال خويش همين حالت را دارند - و چون خداوند متعال مالك هر چيزي است، يعني هم نسبت به بندگان و هم نسبت به آن‌چه در مِلك آن‌هــاست مـالكيّتـش مسلـم است، پـس مليـك علـي‌الاطـلاق مـوجودات هم مي‌بــاشد.

خداوند متعال از نظر اعتبار هم مالك موجودات است، زيرا او كسي است كه به مالكين اعطاء مال‌كرده و به‌آنان بخشيده‌است و روشن‌است كه‌اگر خود مالك آن مال‌ها نبود چنين اعطا و بخششي غير صحيح بود چون كه بخشيده بود چيزي را كه مالك نيست به كسي كه او هم مالك نيست و حق دخالت ندارد.

خداي‌تعالي همچنين از نظر اعتبار «مَليك» و پادشاه جهانيان است زيرا او شارع و

(192) خداشناسي

حاكمي است كه به حكم خود در اموال مردم تصرف مي‌كند، چنان كه پادشاهان ظاهري چنين تصرفاتي را در اموال رعاياي خود مي‌نمايند. پس خداوند متعال تنها پادشاهي است كه پيش از ما مالك آن‌چه فعلاً در دست ماست بوده و با ما هم همان ملكيت را دارد و پس از ما وارث آن مي‌شود.(1)