معرفت توحید و عدل صفحه 144

1- المحیط بالتکلیف: 356 _ 366.

است و براساس آموزه ی توحید نمی توان این صفات را به آفریدگار نسبت داد. امام باقر (علیه السلام) می فرمایند:

«لَمْ یُفَوِّضِ الْأَمْرَ إِلَی خَلْقِهِ وَهْناً مِنْهُ وَ ضَعْفاً، وَ لَا أجْبَرَهُمْ عَلَی مَعَاصِیهِ ظَُلْما»(1)

«خدا از روی سستی و ضعفش، کار را به آفریدگانش واگذار نکرده است و آن ها را از روی ظلم و ستم، به گناهان مجبور نساخته است.»

یکی دیگر از اشکالات نظریه تفویض، بی معنا شدن دعای انسان و درخواست کمک او از خدا در افعال خویش است. نقل شده است که شخصی قَدَری وارد شام شد و مردم از مناظره با او درماندند. عبدالملک بن مروان از والی مدینه خواست تا امام باقر (علیه السلام) را برای مناظره با او به شام بفرستد. امام، به دلیل کبر سن خود، فرزندشان امام صادق (علیه السلام) را برای مناظره فرستادند. قَدَری به امام گفت: هر چه می خواهی بپرس. امام فرمود: «سوره حمد را بخوان.» وقتی قَدَری به آیه «إِیَّاکَ نَعبُدُ وَ إِیَّاکَ نَستَعِین» رسید، امام فرمود: «از چه کسی کمک می خواهی و چه حاجتی به کمک داری، اگر کارها به تو واگذار و تفویض شده است؟» قَدَری از پاسخ درماند.(2)

در برخی احادیث تفویض شرک دانسته شده و معتقدان به تفویض، مشرک معرفی شده اند. امام رضا (علیه السلام) می فرمایند:

«اَلقائِلُ بِالتَّفویضِ مُشرِکٌ»(3)

در توضیح این حدیث باید گفت: لازمه ی تفویض، واگذاری قدرت انجام افعال اختیاری به انسان و قطع حکومت و سلطنت خدا در دایره ی افعال اختیاری انسان هاست. بنابراین در همین محدوده، انسان ها مستقلّ از خدا افعال مورد نظر خود را انجام می دهند. پس انسان ها در محدوده ی تفویض، درعرض خدا هستند و سلطنت در این محدوده، از آنِ انسان هاست. همان طور که خارج از این محدوده سلطنت از آنِ خداست. و این چیزی جز شرک نیست. البته شرک در این جا تنها در محدوده ی افعال اختیاری است نه در همه موارد و از هر جهت.