معرفت توحید و عدل صفحه 197

1- هود: 108.

2- هود: 107-106.

3- شرح نهج البلاغه 20: 306.

4- الخصال: 5.

در میان سعادت های جسمی و روحی، خواه در دنیا و خواه در آخرت، سعادت های روحی مهم تر از سعادت های جسمی است، زیرا از یک سو شدیدتر و پایدارتر است و از سوی دیگر سعادت روحی در دنیا، تضمین­کننده ی سعادت جسمی و روحیِ اخروی است. از این رو اکثر آیات و احادیث مربوط به سعادت و شقاوت که در مورد مبادی سعادت و شقاوت است، ناظر به سعادت روحی و اسباب و مبادی پیدایش این نوع سعادت است. در مورد سعادت های دنیوی _ اعم از جسمی و روحی _ احادیث زیر که از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده، قابل توجه است:

«مِنْ سَعَادَۀِ الْمرءِ المُسْلِمِ: الزَّوْجَۀُ الصَّالِحَۀُ وَ المَسْکَنُ الْوَاسِعُ وَ المَرْکَبُ الْهَنِیءُ وَ الْوَلَدُ الصَّالِح.»(1)

«از جمله سعادت های مرد مسلمان، همسر صالح، خانه بزرگ، مرکب راهوار، و فرزند صالح است.»

«خَمْسَۀٌ مِنَ السَّعَادَۀِ، الزَّوْجَۀُ الصَّالِحَۀُ وَ الْبَنُونَ الْأَبْرَارُ وَ الْخُلَطَاءُ الصَّالِحُونَ وَ رِزْقُ المَرْءِ فِی بَلَدِهِ وَ الْحُبُّ لآلِ محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) .»(2)

«پنچ چیز از سعادت است: همسر صالح، فرزندان نیک، دوستان صالح، روزی انسان در شهر خود، و دوستی آل محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) .»

«مِنْ سَعَادَۀِ الْمَرءِ حُسْنُ الْخُلُقِ.»(3)

«از جمله سعادت های انسان خُلق نیکوست.»

امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:

«مِنْ سَعَادَۀِ المُؤْمِنِ دَابَّۀُ یَرْکَبُهَا فِی حَوَائِجِهِ وَ یَقْضِی عَلَیْهَا حُقُوقَ إخْوَانِهِ.»(4)

«از سعادت مؤمن، داشتنِ چهارپایی است که برای برآوردن نیازهایش سوار آن می شود و حقوق برادرانش را با آن به جا می آورد.»

مشابه احادیث بالا فراوان است، و برعکس آن ها درمورد شقاوت ذکر شده است. در این گونه احادیث، گاه به سعادت جسمی و دنیوی اشاره شده، گاه به سعادت روحی و