معرفت توحید و عدل صفحه 27

1- المحاسن 1/ 376، ح 826.

2- همان مأخذ، ص 438، ح 1015.

3- مبانی خداشناسی در فلسفه یونان و ادیان الهی، صفحات 129_ 122.

1- فقیه و مورخ عالیقدر علامه امینی صاحب کتاب الغدیر، کتابی با عنوان «المقاصدالعلیه فی المطالب السنیه» نوشته که بخش عمده ای از آن در تفسیر آیه میثاق است و در آن، 19 آیه و 130 حدیث دال بر وجود عالم ذر عنوان کرده است. جالب تر این که ایشان پس از بررسی اسناد این احادیث، 40 حدیث را صحیح اصطلاحی- یعنی روایاتی که سلسله سند آن ها، همگی عادل و شیعه دوازده امامی هستند- دانسته است.(1)

2- فیلسوف شهیر، صدرالمتألهین شیرازی، که بر اساس مبانی خاص فلسفه خویش به تفسیر عالم ارواح پرداخته است، اصل وجود عالم ارواح را از ضروریات مذهب شیعه دانسته، تعداد احادیث مربوط به آن را بیشتر از آن می داند که قابل شمارش باشد. عین عبارت ایشان چنین است:

لِلنَّفْسِ الآدمیَّهِ کَیْنونهٌ سابقهٌ عَلَی البَدَنِ مِنْ غَیْرِ لزومِ التَّناسُخ. و الرِّوایاتٌ فی هذا الْبابِ مِنْ طَریقِ أصحابِنا لا تُحْصی کَثْرَهً؛ حتی أَنَّ کَینُونَهَ الأرواحِ قَبْلَ الأجْسادِ کَأنَّها کانَتْ مِنْ ضَروریاتِ مَذْهَبِ الإمامیَّهِ رِضْوانُ اللهِ عَلَیْهِمْ.(2)

روح انسان سابق بر بدن، وجودی داشته است، بدون آنکه لازمه این سخن تناسخ باشد. و روایاتی که در این باره از طریق شیعه نقل شده، از جهت کثرت، قابل شمارش نیست؛ به گونه ای که تقدم ارواح بر اجساد، همچون ضروریات مذهب امامیه رضوان الله علیهم است.

3- شهید آیه الله بهشتی پس از طرح مسأله فطرت به تفسیر آیات میثاق پرداخته و نتیجه می گیرد:

«این آیه ها از گفتگویی میان خدا و همه انسان ها یاد می کند که در آن آدمیزادها در برابر خدا قرار گرفته و با او در گفتگو بوده اند و در این گفتگو همه آن ها به خداوندگاری خدا و این که او کارگردان هستی است اعتراف کرده و شهادت داده اند، شهادتی که در روز رستاخیز جلوی هر نوع عذر و بهانه، عذر آگاه نبودن و خبر نداشتن و تحت تأثیر گذشتگان قرار گرفتن را می گیرد.»