توحید و اسماء و صفات صفحه 105

آنگاه که خداوند متعال خلق را در ذرّ اوّل خلق کرد، آنها را پیش خود در صفهایی قرار داد و محمّد (صلی الله علیه و آله) را برانگیخت. پس گروهی ایمان آوردند و گروهی انکارش کردند. خدای بزرگ میفرماید: «این انذاری است از انذارهای پیشین». مراد خداوند از این آیه، پیامبر (صلی الله علیه و آله) است که در ذرّ اوّل آنان را به خدا خواند.

در این روایت، تصریح شده که این جریان مربوط به ذرّ اوّل بوده است. از ظاهر برخی روایات دیگر هم استفاده میشود که عالم ذرّ _ که بعد از عالم ارواح بوده _ دو بار تحقّق پیدا کرده است: بار اوّل پیش از آنکه خداوند، آدم را بیافریند، گلی را خلق کرد و آن را دو قسمت نمود و بعد همه انسانها را به صورت ذرّاتی گست_راند و سپس از آنها اقرار گرفت. آن گاه همه را به همان حالت پیشین _ که گل بود _ برگرداند و از آن گل آدم (علیه السلام) را خلق کرد. ذرّ دوم بعد از انتقال حضرت آدم (علیه السلام) به زمین بوده است. خداوند متعال در آنجا همه ذرّیّه را به صورت ذرّههایی از پشت آدم (علیه السلام) بیرون آورده و از آنها میثاق گرفته است.

مرحوم آیه الله مروارید در این باره مینویسد :

به مقتضای جمع بین روایات، ممکن است گفته شود که خداوند متعال بعد از اخذ عهد و میثاق از ارواح... و بعد از اخذ میثاق از ابدان ذرّی که دارای روح و واجد نور علم بودند، جسد آدم (علیه السلام) را از گل ساخت... و گلی را که مجموع بدنهای ذرّی بوده است، به هنگام خلق آدم : به بزرگی جثّه او در پشت او قرار داد... سپس او را با نفخ روحی که از پیش خلق شده بود، حیات داد... و بعد از آنکه او از میوه درخت ممنوع خورد و از بهشت اخراج گردید و به زمین هبوط کرد، خداوند ذرّیّه او را از پشتش در صحرایی بین مکّه و طایف که «روحاء» نامیده میشود، بیرون آورد و از آنها عهد و میثاق گرفت؛ چنانکه پیش از آن گرفته بود. و این ذرّ واپسین است. (1)