- مقدّمه ناشر 1
- درس اول: اهمّیّت معارف اعتقادی و معرفت خدا و معنای «معرفت» و «علم» 3
- اشاره 3
- 1. معرفت، عمل قلب 4
- 2. اهمّیّت معرفت خدا 5
- اشاره 5
- 2_1. معرفت خدا، هدف خلقت 6
- 2_2. برتری معرفت خدا بر سایر معارف 7
- اشاره 8
- 3. تفاوت معنایی معرفت و علم 8
- 3_1. معرفت در لغت 9
- 3_2. تفاوت علم و معرفت در بیان برخی صاحب نظران 11
- 3_3. تأمّلی در آراء صاحب نظران 13
- 4. خلاصه درس اوّل 15
- 5. خودآزمایی 16
- اشاره 17
- درس دوم: معرفت خدا فطری است _ آیات (1) 17
- 1_1. نظرهای لغت پژوهان و لغویان 18
- 1. فطرت در واژه نامه ها 18
- 1_2. خلاصه بحث 20
- 2. معرفت فطری خدا در قرآن 21
- 2_1. آیه فطرت 21
- 2_2. آیه «صبغه الله» 24
- 2_3. آیه «أ فی الله شکّ...» 26
- 2_4. آیه «حنفاء لله» 28
- 3. خلاصه درس دوم 29
- 4. خودآزمایی 30
- اشاره 31
- درس سوم: معرفت خدا فطری است - آیات (2) 31
- 1. آیات «لئن سألتهم من خلق السماوات...» 33
- 2. آیه «کان الناس...» 35
- 3. آیه «فذکّر إنّما أنت مذکّر» 40
- 4. آیات بأساء و ضرّاء 41
- 5. ظهور معرفت فطری در سختیها و گرفتاریها، و ایمان و کفر 45
- 6. خلاصه درس سوم 47
- 7. خودآزمایی 48
- اشاره 49
- درس چهارم: معرفت خدا فطری است «روایات» 49
- 1. احادیث فطری بودن معرفت خدا 51
- 2. احادیث فطرت عقول بر توحید 58
- 3. احادیث مفطور شدن حیوانات به معرفت خدا 61
- 4. خلاصه درس چهارم 63
- 5. خودآزمایی 64
- درس پنجم: مواقف تعریف عالم ارواح (1) 66
- اشاره 66
- 1. شواهدی بر وجود عوالم عهد 68
- 2. آیا عالم عهد یکی است؟ 70
- 3. خلقت ارواح 70
- 4. تواتر روایات خلقت ارواح پیش از ابدان 73
- 5. خلاصه درس پنجم 75
- 6. خودآزمایی 76
- درس ششم: مواقف تعریف - عالم ارواح (2) 77
- اشاره 77
- 1. شبهات وجود عالم ارواح 78
- 2. شبهه دیگر 81
- 3. خلقت دفعی ارواح 84
- 4. خلاصه درس ششم 86
- 5. خودآزمایی 87
- درس هفتم: مواقف تعریف - عالم ذرّ (1) 88
- اشاره 88
- 1. ارتباط عالم ذرّ و ارواح 90
- 2. حکمت قرار دادن ارواح در ابدان 90
- 3. عالم ذرّ در قرآن 91
- 3_1. آیه ذرّ 91
- 3_2. دیدگاه ها در مورد آیه ذرّ 95
- 4. خلاصه درس هفتم 98
- 5. خودآزمایی 99
- اشاره 101
- درس هشتم: مواقف تعریف - عالم ذرّ (2) 101
- 1. روایات عالم ذرّ 102
- 2. تواتر روایات عالم ذرّ 111
- 3_1. مرحوم شیخ حرّ عاملی 111
- 3. نظرهای برخی از دینپژوهان درباره روایات عالم ذرّ 111
- 3_2. مرحوم علّامه امینی 112
- 3_3. مرحوم نمازی شاهرودی 112
- 3_5. آیه الله جهرمی شریعتمداری 113
- 4. شبهات عالم ذرّ 113
- 3_4. مرحوم ملکی میانجی 113
- 5. خلاصه درس هشتم 116
- 6. خودآزمایی 117
- اشاره 118
- درس نهم: معرفت خدا به خدا 118
- 1. خدا، تنها راه شناخت خدا 120
- 2. بیان معرفت با اوصاف تنزیهی 121
- 3. عینیّت معرفت الله بالله با معرفت فطری خدا 121
- 4. ظهور خدا به واسطه اسماء 123
- 5. امتناع معرفت خدا به خلق 124
- 6. خلاصه درس نهم 126
- 7. خودآزمایی 127
- درس دهم: نفی واسطه در معرفت خدا 128
- اشاره 128
- 1. گُم بودن از معرفت 129
- 2. معرفت خدا، شرط استجابت دعا 131
- 3. معرفه الله بالله در روایت سدیر صیرفی 132
- 4. بیان علّامه طباطبایی؛ ذیل روایت سدیر صیرفی 136
- 5. نتیجه روایات معرفه الله بالله 138
- 6. خلاصه درس دهم 141
- 7. خودآزمایی 141
- اشاره 143
- درس یازدهم: روایات به ظاهر مخالف با روایات معرفه الله بالله 143
- 1. نفی الوهیّت از آنچه به خودی خود شناخته می شود 144
- 2. آنچه به خودی خود شناخته شود، مصنوع است. 146
- 3. قصور قوای ادراکی از معرفت خدا 148
- 4. کوتاهی خلق از معرفت خدا 150
- 5. خلاصه درس یازدهم 155
- 6. خودآزمایی 156
- درس دوازدهم: معرفت صنع خداست (1) 157
- اشاره 157
- 1. آیات قرآن 159
- 1_1. هدایت به عهده خداست. 159
- 2. روایات 162
- 1_2. بیرون بودن معرفت خدا از توانایی انسان 162
- 4. خودآزمایی 168
- 3. خلاصه درس دوازدهم 168
- درس سیزدهم: معرفت صنع خداست (2) 170
- اشاره 170
- 1. وابسته بودن ایمان و کفر بر اعطای معرفت 171
- 2. اکتسابی نبودن معرفت 173
- 3. ناتوانی آفریدهها بر اکتساب معرفت 175
- 4. نتیجه آیات و روایات یادشده 178
- 5. هدایت و معرفت اوّلی و ثانوی 179
- 6. خلاصه درس سیزدهم 182
- 7. خودآزمایی 183
- اشاره 184
- درس چهاردهم: معرفت صنع خداست (روایاتِ به ظاهر معارض) 184
- 1. معرفت، سرلوحه دین و دینداری 186
- 2. سرلوحه عبادت، معرفت خدا 188
- 3. امر خداوند متعال به کسب علم و معرفت 189
- 4. معرفت، بهترین اعمال و واجبترین فرائض 191
- 5. حلّ تعارض ظاهری دو گروه روایات و وجه جمع آنها 195
- 6. خلاصه درس چهاردهم 199
- 7. خودآزمایی 200
- اشاره 202
- درس پانزدهم: انسداد راه معرفت خدا از سوی بندگان 202
- 1. نهی از تفکّر و تکلّم درباره خدا 204
- 2. ناتوانی قوای بشری از معرفت خدا 205
- 3. نقش عقل در معرفت خدای تعالی 207
- 5. نقش پیامبران و اوصیا در معرفت خدا 210
- 4. بداهت معرفت خدا 210
- 6. خلاصه درس پانزدهم 213
- 7. خود آزمایی 213
- درس شانزدهم: توح_ی_د 214
- اشاره 214
- 1. توحید همان معرفت فطری است. 215
- 2. انواع توحید 217
- اشاره 217
- 2_1. توحید ذاتی 218
- 2_2. توحید صفاتی 220
- 2_3. توحید افعالی 222
- 2_4. توحید عبادی 224
- 3. خلاصه درس شانزدهم 226
- 4. خودآزمایی 227
- درس هفدهم: اسما و صفات (1) 228
- اشاره 228
- 1. معنای لغوی اسم و صفت 229
- 2. معنای اسم و صفت در روایات اهل بیت (علیهم السلام) 230
- 3. روایات گونه گون اهل بیت (علیهم السلام) در اسما و صفات 232
- 3_1. تنزیه خدا از توصیف بندگان 232
- 3_2. توصیف خدا به خود او 234
- 3_3. نفی صفات از خداوند متعال 235
- 4. برگشت صفات به تنزیه 238
- 5. خلاصه درس هفدهم 239
- 6. خودآزمایی 240
- درس هجدهم: اسما و صفات (2) 241
- اشاره 241
- اشاره 243
- 1. اشتراک لفظی در اسما و صفات 243
- جواب 246
- اشکال 246
- 2. اسما و صفات مخلوق و غیر خدایند 248
- 3. صفات ذات و صفات فعل 249
- 4. خلاصه درس هجدهم 256
- 5. خودآزمایی 257
- فهرست منابع 258
1_10. روایاتی که درباره غسل جنابت بودن غسل میّت وارد شده است
مردی از امام باقر (علیه السلام) درباره میّت سؤال کرد که چرا به او غسل جنابت میدهند. آن حضرت در جواب فرمود :
إِذَا خَرَجَتِ الرُّوحُ مِنَ الْبَدَنِ خَرَجَتِ النُّطْفَهُ الَّتِی خُلِقَ مِنْهَا بِعَیْنِهَا مِنْهُ؛ کَائِناً مَا کَانَ، صَغِیراً أَوْ کَبِیراً، ذَکَراً أَوْ أُنْثَی؛ فَلِذَلِکَ یُغَسَّلُ غُسْلَ الْجَنَابَه. (1)
آنگاه که روح از بدن خارج میشود، نطفهای که انسان از آن خلق شده عیناً از او خارج میشود. و در این مورد فرقی میان انسانها نیست؛ کوچک باشد یا بزرگ، مرد باشد یا زن. پس به همین دلیل، میّت غسل جنابت داده میشود.
بنابر این، نطفهای که خلقت انسان با آن شروع شده، به هنگام مرگ، همانند روح از او جدا میشود. احتمال قوی دارد که مراد از این نطفه با توجّه به سیر تکوّن انسان، همان بدن ذرّی باشد که روح قدیمه با آن در عالم ذرّ ترکیب شده و در اصلاب و ارحام جاری گردیده است. شاهد این مطلب روایتی است از امام باقر (علیه السلام) که میفرماید : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَخْلُقَ النُّطْفَهَ الَّتِی أَخَذَ عَلَیْهَا الْمِیثَاقَ فِی صُلْبِ آدَمَ.... (2)
1_11. روایاتی که در جریان انسان در اصلاب و ارحام آمده است
مرحوم کلینی در کافی بابی تحت عنوان «کون المؤمن فی صلب الکافر» گشوده و در آن باب از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است :
إِنَّ نُطْفَهَ الْمُوْمِنِ لَتَکُونُ فِی صُلْبِ الْمُشْرِکِ فَلَا یُصِیبُهُ مِنَ الشَّرِّ شَیْءٌ حَتَّی إِذَا صَارَ فِی رَحِمِ الْمُشْرِکَهِ لَمْ یُصِبْهَا مِنَ الشَّرِّ شَیْءٌ.... (3)
همانا نطفه مؤمن درصلب مشرک واقع میشود واز شرّ او چیزی به او
1- . وسائل الشیعه 2/487.
2- . کافی 6 / 13؛ بحارالانوار 57 / 344.
3- . کافی 2/13.