توحید و اسماء و صفات صفحه 113

3_4. مرحوم ملکی میانجی

مرحوم استاد آیه الله ملکی میانجی روایات مربوط به عوالم میثاق را متواتر شمرده و فرموده است :

روایات در این باب زیاد است و از حد تواتر فراتر رفته است. و این عوالم از اموری روشن در کتاب و سنّت است. و روایات در این باب بعد از حذف حدیثهای تکراری و متشابه در حدود ص_د و سی_زده تاست. (1)

3_5. آیه الله جهرمی شریعتمداری

ایشان در این باره مینویسد :

حق این است که عالم ذرّ ثابت است؛ زیرا روایاتی که در این مورد وارد شده است، جدّاً فراوان است؛ به ویژه، روایاتی که از طرق امامیّه در این مورد رسیده است و اسناد عدّهای از آنها معتبر است. و دلالت آنها بر وجود عالم ذرّ واضح و روشن است. و ادّعای تواتر معنوی این روایات هم بعید نیست. (2)

4. شبهات عالم ذرّ

برخی از شبهات به اختلاف روایات با آیه ذرّ مربوط است که جواب آنها در بحث از آیه گذشت؛ ولی برخی از شبهات مربوط به اصل وجود انسان به صورت ذرّی در عالم ذرّ و عاقل و مختار بودن او و مخاطب شدن او به خطاب واقعی خداوند متعال است. به نظر میرسد، این شبهات استبعاداتی بیش نیست؛ با وجود این، به برخی از آنها اشاره میشود. این شبهات همراه با پاسخ آنها به تفصیل، در تفسیر فخر رازی ذکر شده است که از آن نقل میشود :