توحید و اسماء و صفات صفحه 115

در نظایر این امر استبعاد نکن که چگونه میشود بدن حضرت آدم بهتنهایی، جایگاه همه ذرّات فرزندانش باشد؛ زیرا محقّق گردید که بدن مبارک ایشان چقدر بزرگ و عظیم بود...با اینکه ذرّات هم در نهایت کوچکی بودند. (1)

آیه الله ملکی نیز در جواب اتمام حجّت میفرماید :

میثاق در نهایت شدّت و قوّت خود باقی است و تنها موقف آن فراموش شده است. (2)

آیه الله جهرمی مینویسد :

امّا در پاسخ اشکالات عقلی عالم ذرّ، به اجمال، میتوان گفت:

اوّلاً: این اشکالات عقلی برهان بر امتناع وجود عالم ذرّ نیست؛ بلکه شبهه در مقابل دلیل است که نمیشود آن را حلّ نمود؛ زیرا رمز بطلان آن برای ما معلوم نیست؛ به سبب اینکه عقلها با عالم طبیعت مأنوس شده و از درک حقیقت جهان فرا طبیعی از قبیل بهشت و جهنّم و برزخ ناتوان است. روشن است که مرده در برابر ما یا در قبرش به انواع عذابها معذّب میشود یا از انواع لذّتها بهرهمند است؛ ولی ما از درک آنها به حواسّ ظاهری ناتوانیم.

و ثانیاً:... حجّت آفریدگار بر مردم در این عالم، با معرفت فطری آنها به او اجمالاً تمام است و این معرفت نتیجه آن چیزی است که در عالم ذرّ برای او حاصل شده است. امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) بدان تصریح کردهاند...

و ذرّیّهای که از پشت حضرت آدم گرفته شده یا از طینت اصلی او... از مواد و جرمهای زمینی نیست که به نطفه تبدیل شود؛ بلکه آنها اجزای لطیف و عالیاند که به صورتی خاصّ با مواد زمینی در آمیختهاند تا انسان به امر آفریدگار به وجود آید. (3)

1- . انوار نعمانیّه 1/280/281.
2- . توحید الامامیّه /151.
3- . سلسله مقالات کنگره شی_خ مفی_د، ش 35 مقال_ه: «کلمه موجزه ف_ی الارواح و الاشب_اح»،ص 20 و 21.