توحید و اسماء و صفات صفحه 123

در این روایت ها به صراحت، بیان شده است که اگر خدای تعالی نفس خویش را به بندگانش معرّفی نمی کرد، «خودِ خدا» را کسی نمی شناخت و برای هیچ کس راهی به معرفت خدای متعال نبود. این روایات مؤیّد احادیث دیگری است که معرفت را فعل خدا می داند. همچنین موافق با آیاتی است که تصریح دارد حتّی پیامبر نیز نمی تواند انسان را به خدا هدایت کند.(1)

امام سجّاد (علیه السلام) در دعای تحمید عرض می کند :

وَالْحَمْدُ لِلّهِ عَلی مَا عَرَّفَنا مِن نَفْسِهِ وَ ألْهَمَنا مِنْ شُکْرِهِ.(2)

و حمد خدای راست، بر معرفی خودش به ما و بر الهام شکر خویش بر ما.

4. ظهور خدا به واسطه اسماء

امیرمؤمنان (علیه السلام) در درخواست از خدای متعال او را چنین می خواند :

فَأَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذِی ظَهَرْتَ بِهِ لِخَاصَّهِ أَوْلِیَائِکَ فَوَحَّدُوکَ وَ عَرَفُوکَ فَعَبَدُوکَ بِحَقِیقَتِکَ أَنْ تُعَرِّفَنِی نَفْسَکَ لِأُقِرَّ لَکَ بِرُبُوبِیَّتِکَ عَلَی حَقِیقَهِ الْإِیمَانِ بِکَ وَ لَا تَجْعَلْنِی یَا إِلَهِی مِمَّنْ یَعْبُدُ الِاسْمَ دُونَ الْم_َعْنَی وَ الْحَظْنِی بِلَحْظَهٍ مِنْ لَحَظَاتِکَ تَنَوَّرْ بِهَا قَلْبِی بِمَعْرِفَتِکَ خَاصَّه....(3)

از تو می خواهم به اسمی که با آن، بر اولیای خاصّ خویش ظاهر شدی، پس یگانگی تو را پذیرا شدند و تو راشناختند و به حقیقت تو، تو را عبادت کردند، خودت را به من بشناسانی تا با ایمان حقیقی به تو، به ربوبیّتت اقرار کنم. خداوندا مرا از کسانی قرار مده که اسم را بدون معنا پرستش می کنند. مرا با عنایتی از عنایاتت، نظر کن تا دلم را به شناخت خود روشن کنی...

امیرمؤمنان (علیه السلام) در این حدیث شریف، به صراحت، بیان کرده است که خداوند

1- . البتّه در این که پیامبران و امامان (علیهم السلام) وسیله معرفت خدا هستند یا نه، بعداً بحث خواهیمکرد.
2- . صحیفه سجّادیّه جامعه / 28.
3- . بحارالانوار 91 / 96.