توحید و اسماء و صفات صفحه 125

آن ها شناساند.

در این حدیث، معرفت خدا به معرفت پیامبر وابسته نشده است. پس اگر کسی قبول کند که پیامبر _ که نشانه و آیه عظمای خداوند متعال است _ واسطه معرفت خ_دای متعال نیست، چگون_ه خواهد پذیرفت که می شود از طریق مفاهیم و عناوین (1) به معرفت خداوند نایل شد؟! آیا ممکن است پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) واسطه

معرفت خدای تعالی نباشد، امّا مفاهیم و عناوین ذهنی واسطه شناخت خدای تعالی برای بندگانش باشند؟!

منصور بن حازم نیز می گوید :

به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: من با گروهی مناظره کردم و به آن ها گفتم : خدای تعالی بزرگ تر و بزرگوارتر از آن است که به خلق شناخته شود؛ بلکه خلق او را به خود او می شناسند.

امام (علیه السلام) فرمود: خدای تو را رحمت کند.(2)

در همه این روایات شناخت خدا به خود خدا موقوف شده است و در تعبیر امیرمؤمنان (علیه السلام) حتّی شناخت حقیقی مخلوق نیز به شناخت خدا موقوف شده است و چنان که دیدیم، حضرتش تصریح کردند که من محمّد (صلی الله علیه و آله) را به خدا شناختم؛ یعنی او را یافتم و شناختم که خلق خداست و آثار خلقت الهی را به الهام الهی و به اراده او و به تعریف او در پیامبرش یافتم. آن گاه توضیح می دهد که این یافتن به همان صورتی بوده که خداوند متعال طاعت خویش و نفس خویش را به فرشتگان الهام و تعریف کرده است به همین جهت است که امام صادق (علیه السلام) به خدای متعال عرض می کند:

اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْکَ. اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَبِیَّکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَبِیَّکَ لَمْ أَعْرِفْهُ قَطُّ. اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی