توحید و اسماء و صفات صفحه 133

الْم_َوْصُوفَ، فَقَدْ أَبْطَلَ التَّوْحِیدَ؛ لِأَنَّ الصِّفَهَ غَیْرُ الْم_َوْصُوفِ. وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یُضِیفُ الْم_َوْصُوفَ إِلَی الصِّفَهِ، فَقَدْ صَغَّرَ الْکَبِیرَ. «وَ ما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ.»(1) ... إِنَّ مَعْرِفَهَ عَیْنِ الشَّاهِدِ قَبْلَ صِفَتِهِ وَ مَعْرِفَهَ صِفَهِ الْغَائِبِ قَبْلَ

عَیْنِهِ.

قِیلَ: وَ کَیْفَ تُعْرَفُ عَیْنُ الشَّاهِدِ قَبْلَ صِفَتِهِ؟

قَالَ: تَعْرِفُهُ وَ تَعْلَمُ عِلْمَهُ وَ تَعْرِفُ نَفْسَکَ بِهِ وَ لَا تَعْرِفُ نَفْسَکَ بِنَفْسِکَ مِنْ نَفْسِکَ وَ تَعْلَمُ أَنَّ مَا فِیهِ لَهُ وَ بِهِ کَمَا قَالُوا لِیُوسُفَ(إِنَّکَ لَأَنْتَ یُوسُفُ قالَ أَنَا یُوسُفُ وَ هذا أَخِی)(2) فَعَرَفُوهُ بِهِ وَ لَمْ یَعْرِفُوهُ بِغَیْرِهِ وَ لَا أَثْبَتُوهُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ

بِتَوَهُّمِ الْقُلُوب.(3)

هر کس گمان کند خدارا با اوهام قلب ها می شناسد، مشرک است. و هر کس گمان کند خدا را به اسم می شناسد نه به معنا، به طعن و افترا اقرار کرده است؛ زیرا اسم حادث است. و هر کس گمان کند اسم و معنا را عبادت می کند، برای خدا شریک قرار داده است. و هر کس گمان کند معنا را با توصیف عبادت می کند، نه به ادراک؛ حواله به غایب کرده است. و هر کس گمان کند صفت و موصوف را عبادت می کند، توحید را باطل کرده است؛ زیرا صفت غیر از موصوف است. و هر کس گمان کند موصوف را به صفت اضافه کرده (= نسبت داده است)، بزرگ را کوچک شمرده است. «و خدا را _ چنان که حقّ تعظیم اوست _ بزرگ نداشته اند.»

همانا معرفتِ خودِ شاهد و حاضر بر توصیفش مقدّم و شناختِ صفتِ غایب به حضور آن مقدّم است.

پرسیدند: چگونه شخص شاهد پیش از وصفش شناخته می شود؟

فرمود: او را می شناسی و علم او را عالم می شوی(4) و خودت را به او

1- . زمر (39) / 67.
2- . یوسف (12) / 90.
3- . تحف العقول / 325؛ بحارالانوار 65 / 275.
4- . یعنی به واسطه او عالم می شوی و به علمی که از ناحیه او عطایت می شود، خلق را و ازجمله نفس خویش را می شناسی.