توحید و اسماء و صفات صفحه 137

به آن شیء جدا از معرفت خداست و آن معروف هیچ ارتباطی با خدا ندارد و نیاز او به خدا هیچ معلوم نمی شود؛(1) پس واجب است که خداوند پیش

از هر چیزی شناخته شود و آن گاه همه موجودات با تمام نیازهایشان به او شناخته شوند تا معرفت حقیقی تحقق یابد. و معنای سخن امام (علیه السلام) که فرمود: «تعرفه و تعلم علمه...» همین است.

علّامه طباطبائی؛ پس از بیان این نکات در توضیح روایت، تصریح کرده است که این روایت در حقیقت بیان و توصیفی برای روایات معرفت الله بالله است. ایشان می نویسد :

حدیث در بیان این است که معرفت حقیقی خداوند متعال به غیر او تحقّق نمی یابد و شناخت خدا فقط به خود اوست و دیگران هم به او شناخته می شوند. و این روایت در سیاق روایتی است که صدوق (رحمه الله) آن را به دو طریق، از عبدالاعلی، از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است.(2)

پس با توجّه به روایت سدیر و توضیحاتی که بیان شد، روشن گردید که منظور از معرفت خدا به خدا، این نیست که انسان با تعقّل و تفکّر در مخلوق و کیفیّت خلقت آن ها _ که در حقیقت، آثار و آیات خدایند _ از خود آن ها به خداوند متعال راه یابد؛ یعنی مخلوق نمایانگر خدای تعالی باشد. به تعبیر دیگر، چنین نیست که آثاری از وجود خداوند متعال در خلق بوده باشد؛ یعنی مخلوق از برخی جهات با خدای متعال اشتراک داشته باشد، مثل وجود داشتن و علم و قدرت و حیات و نظایر این ها که به عنوان کمالات وجودی طرح شوند و بعد گفته شود که آن چه مخلوق دارد، از خدای تعالی است و او مرتبه بالاتر و کامل تر این ها را واجد است. از این دیدگاه چنین برمی آید که وجودی که خالق دارد، عین همین وجود است، ولی در مرتبه ای