توحید و اسماء و صفات صفحه 163

إِلّا وُسْعَها) وَ (لا یُکَلِّفُ اللّهُ نَفْساً إِلّا ما آتاها). (1)

خدا خیرت دهد! آیا در مردم ابزاری قرار داده شده که به وسیله آن، خدا را بشناسند؟ فرمود : «نه.» پرسیدم : آیا آنها را تکلیف به معرفت کرده است؟ پاسخ داد : «نه. تنها به عهده خداست که بیان کند. خدا هیچ کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمیکند و خدا هیچ کس را جز به آنچه به او داده است، تکلیف نمیکند.»

2_2. امام صادق (علیه السلام) میفرماید :

لَمْ یُکَلِّفِ اللَّهُ الْعِبَادَ الْم_َعْرِفَهَ وَ لَمْ یَجْعَلْ لَهُمْ إِلَیْهَا سَبِیلاً. (2)

خداوند بندگان را بر معرفت تکلیف نکرده و برای آنان راهی در رسیدن به آن قرار نداده است.

دراین دوحدیث،تکلیف به معرفت به طورمطلق،نفی شدهاست.درحدیث دوم، تصریح شده که خداوند متعال، برای بندگانش راهی به معرفت قرار نداده است. بر اساس این حدیث، معرفت از آثار و لوازم هیچ چیزی نیست و هیچکس نمیتواند مدّعی وجود راهی باشد که پیمودن آن، حتماً به معرفت بینجامد؛ بلکه همه راهها_ جز مشیّت الهی _ به سوی معرفت بسته است. در روایت اوّل، میفرماید که خداوند، نه تنها راهی برای معرفت قرار نداده، بلکه هیچ ابزار و نیرویی هم به انسان ندادهاست که به کمک آن، بتواند به معرفت برسد. همه قوا و آلاتی که خداوند متعال در اختیار انسانها قرار داده است، از رساندن او به معرفت عاجز و ناتواناند. پس بر اوست که بیان کند و بشناساند تا راه برای تکالیف باز گردد و تا هنگامی که معرّفی از سوی او صورت نگیرد، راه برای مکلّف کردن کسی هموار نخواهد شد.

پس معنای مورد نظر از معرفت، امری عام نیست که هر معرفتی را در بر گیرد، بلکه معرفتی است که منشأ تکلیف گردد و معلوم است که در رأس آنها معرفت