توحید و اسماء و صفات صفحه 164

خدا قرار دارد. افزون بر آنکه از نفی ابزار و راه رسیدن به معرفت، میتوان استفاده کرد که مراد از «المعرفه» در این احادیث معرفت خدای سبحانه است؛ چراکه در شناخت امور حسّی، حواس پنج گانه و در شناخت معقولات، عقل ابزار معرفت به شمار میروند و تنها معرفت خداوند است که هیچ ابزاری برای رسیدن به آن وجود ندارد. خالق قوای ادراکی بشر به حیطه ادراکات او در نمیآید و صرفاً با نمایاندن خویشتن به بندگان، معروف آنها میگردد.

2_3. امام صادق (علیه السلام) میفرماید :

إِنَّ أَمْرَ اللَّهِ کُلَّهُ عَجِیبٌ إِلّا أَن_ َّهُ قَدِ احْتَجَّ عَلَیْکُمْ بِمَا قَدْ عَرَّفَکُمْ مِنْ نَفْسِهِ. (1)

تمام امر خداوند متعال عجیب است، جز اینکه او بر شما احتجاج میکند بدانچه از نفس خویش به شما شناسانده است.

این حدیث در کتاب محاسن با سند دیگری، این گونه آمده است :

إِنَّمَا احْتَجَّ اللَّهُ عَلَی الْعِبَادِ بِمَا آتَاهُمْ وَ عَرَّفَهُمْ. (2)

2_4. حمزهبن طیّار میگوید: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: بنویس. آنگاه املا کرد :

إِنَّ مِنْ قَوْلِنَا إِنَّ اللَّهَ یَحْتَجُّ عَلَی الْعِبَادِ بِمَا آتَاهُمْ وَ عَرَّفَهُم. (3)

بیگمان، از اعتقادات ما این است که : خداوند بر بندگانش احتجاج میکند بدانچه به آنها داده و شناسانده است.

احادیث مذکور بر این حقیقت تأکید میکند که معرفت خداوند متعال فعل خود اوست. ابتدا او باید نفس خویش را به بندگانش شناسانده، آنگاه بر آنها احتجاج کند و تا زمانی که از ناحیه او معرّفی صورت نگرفته باشد، حجّت بر خلق تمام نخواهد شد.

1- . کافی 1 / 86.
2- . المحاسن 1 / 236؛ بحارالانوار 5 / 301.
3- . کافی 1 / 164؛ بحارالانوار 2 / 280.