توحید و اسماء و صفات صفحه 165

در درسهای پیش بیان شد که این معرفت، از سوی خداوند متعال، در عوالم پیشین ابتدائاً صورت گرفته است. در آن عوالم، او نفس خویش را به بندگانش شناسانده و از آنها بر این معرّفی عهد و پیمان گرفته و حقیقت این معرفت را در وجود آنها قرار داده است. آفریدگار با این معرّفی، حجّت را بر خلق تمام کرده، (1)

ولی به عمد، پیش از آمدن به دنیا آن معرفت و عهد و پیمان را از یاد آنها برده است. حال برای اینکه در این دنیا دوباره بر آنها اتمام حجّت کند، آن معرفت را باید در یاد آنها زنده سازد و آنان را متوجّه خود کند. در این دنیا نیز این کار را توسّط پیامبران و اوصیا و تداوم تعالیم آنها همواره عملی میکند؛ به گونهای که اگر تعالیم و تذکّرات پیامبران به کسی نرسد، حجّت بر او تمام نشده است.

2_5. عبدالرّحیم قصی_ر در حض_ور عبدالملکبنأعین نامهای به امام صادق (علیه السلام) نوشت و از اختلاف مردم در چند مورد سخن گفت؛ از جمله این که آیا معرفت و انکار خداوند فعل خداست یا نه؟ حضرتش در جواب او نوشت :

سَأَلْتَ عَنِ الْم_َعْرِفَهِ مَا هِیَ؟ فَاعْلَمْ رَحِمَکَ اللَّهُ أَنَّ الْم_َعْرِفَهَ مِنْ صُنْعِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْقَلْبِ مَخْلُوقَهٌ، وَ الْجُحُودَ صُنْعُ اللَّهِ فِی الْقَلْبِ مَخْلُوقٌ، وَ لَیْسَ لِلْعِبَادِ فِیهِمَا مِنْ صُنْعٍ. وَ لَهُمْ فِیهِمَا الاخْتِیَارُ مِنَ الاکْتِسَابِ: فَبِشَهْوَتِهِمُ الاْیمَانَ اخْتَارُوا الْم_َعْرِفَهَ، فَکَانُوا بِذَلِک مُوْمِنِینَ عَارِفِینَ. وَ بِشَهْوَتِهِمُ الْکُفْرَ اخْتَارُوا الْجُحُودَ، فَکَانُوا بِذَلِک کَافِرِینَ جَاحِدِینَ ضُلّالا. وَ ذَلِک بِتَوْفِیقِ اللَّهِ لَهُمْ وَ خِذْلانِ مَنْ خذَلَهُ اللَّه، فَبِالاخْتِیَارِ وَ الاکْتِسَابِ عَاقَبَهُمُ اللَّهُ وَ أَثَابَهُم. (2)

بدان _ خدای رحمتت کند_ معرفت از کارهای الهی است که در قلب انسان خلق شده و جحود هم کار خداست که در قلب خلق گردیده است و بندگان در آن دو هیچ نقشی ندارند. برای آنان است که به اختیار [یکی از آن دو را]