توحید و اسماء و صفات صفحه 186

وظیفه بندگان نیست که خدا را بشناسند؛ بلکه به عهده خداست که خود را به آفریده ها بشناساند؛ و آن گاه که [خود را] به آنان شناسانید، بر آنهاست که بپذیرند.

به این مطلب نیز باید توجّه شود که معرفت_ اعم از ابتدایی و ثانوی_ فعل خداوند متعال است؛ با این تفاوت که در معرفت ابتدایی، تعریف بدون هیچ زمینهای از سوی بندگان صورت میگیرد؛ امّا در معرفت ثانوی، زمینه آن پذیرش و ایمان به تعریف ابتدایی است.(وَالَّذِینَ آهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدیً)

این نکته هم دانستنی است که گاهی در روایات، از همان پذیرش و ایمان به «معرفت» تعبیر شده است. در بحث از روایات معارض، در این زمینه نیز سخن خواهیم گفت. به نظر میرسد این نکات، قرائن خوبی است که میتواند ما را به معنای صحیح روایات رسانده، شاهدی بر روایات به ظاهر معارض و حلّ تعارض ظاهری میان روایات باشد.

1. معرفت، سرلوحه دین و دینداری

امیرمؤمنان (علیه السلام) میفرماید :

أَوَّلُ الدِّینِ مَعْرِفَتُه. (1)

سرآغاز دین خدا، معرفت خداست.

این سخن دلالت دارد که معرفت خداوند متعال، بنیادیترین اصل دین است که هیچکس بدون آن، دیندار نتواند شد.

نظیر این سخن با اندکی تفاوت از امام موسیبنجعفر و امام رضا (علیهما السلام) نیز نقل شده است. امام کاظم (علیه السلام) میفرماید :