- مقدّمه ناشر 1
- درس اول: اهمّیّت معارف اعتقادی و معرفت خدا و معنای «معرفت» و «علم» 3
- اشاره 3
- 1. معرفت، عمل قلب 4
- 2. اهمّیّت معرفت خدا 5
- اشاره 5
- 2_1. معرفت خدا، هدف خلقت 6
- 2_2. برتری معرفت خدا بر سایر معارف 7
- 3. تفاوت معنایی معرفت و علم 8
- اشاره 8
- 3_1. معرفت در لغت 9
- 3_2. تفاوت علم و معرفت در بیان برخی صاحب نظران 11
- 3_3. تأمّلی در آراء صاحب نظران 13
- 4. خلاصه درس اوّل 15
- 5. خودآزمایی 16
- اشاره 17
- درس دوم: معرفت خدا فطری است _ آیات (1) 17
- 1_1. نظرهای لغت پژوهان و لغویان 18
- 1. فطرت در واژه نامه ها 18
- 1_2. خلاصه بحث 20
- 2. معرفت فطری خدا در قرآن 21
- 2_1. آیه فطرت 21
- 2_2. آیه «صبغه الله» 24
- 2_3. آیه «أ فی الله شکّ...» 26
- 2_4. آیه «حنفاء لله» 28
- 3. خلاصه درس دوم 29
- 4. خودآزمایی 30
- اشاره 31
- درس سوم: معرفت خدا فطری است - آیات (2) 31
- 1. آیات «لئن سألتهم من خلق السماوات...» 33
- 2. آیه «کان الناس...» 35
- 3. آیه «فذکّر إنّما أنت مذکّر» 40
- 4. آیات بأساء و ضرّاء 41
- 5. ظهور معرفت فطری در سختیها و گرفتاریها، و ایمان و کفر 45
- 6. خلاصه درس سوم 47
- 7. خودآزمایی 48
- اشاره 49
- درس چهارم: معرفت خدا فطری است «روایات» 49
- 1. احادیث فطری بودن معرفت خدا 51
- 2. احادیث فطرت عقول بر توحید 58
- 3. احادیث مفطور شدن حیوانات به معرفت خدا 61
- 4. خلاصه درس چهارم 63
- 5. خودآزمایی 64
- درس پنجم: مواقف تعریف عالم ارواح (1) 66
- اشاره 66
- 1. شواهدی بر وجود عوالم عهد 68
- 2. آیا عالم عهد یکی است؟ 70
- 3. خلقت ارواح 70
- 4. تواتر روایات خلقت ارواح پیش از ابدان 73
- 5. خلاصه درس پنجم 75
- 6. خودآزمایی 76
- اشاره 77
- درس ششم: مواقف تعریف - عالم ارواح (2) 77
- 1. شبهات وجود عالم ارواح 78
- 2. شبهه دیگر 81
- 3. خلقت دفعی ارواح 84
- 4. خلاصه درس ششم 86
- 5. خودآزمایی 87
- اشاره 88
- درس هفتم: مواقف تعریف - عالم ذرّ (1) 88
- 1. ارتباط عالم ذرّ و ارواح 90
- 2. حکمت قرار دادن ارواح در ابدان 90
- 3_1. آیه ذرّ 91
- 3. عالم ذرّ در قرآن 91
- 3_2. دیدگاه ها در مورد آیه ذرّ 95
- 4. خلاصه درس هفتم 98
- 5. خودآزمایی 99
- اشاره 101
- درس هشتم: مواقف تعریف - عالم ذرّ (2) 101
- 1. روایات عالم ذرّ 102
- 3. نظرهای برخی از دینپژوهان درباره روایات عالم ذرّ 111
- 2. تواتر روایات عالم ذرّ 111
- 3_1. مرحوم شیخ حرّ عاملی 111
- 3_2. مرحوم علّامه امینی 112
- 3_3. مرحوم نمازی شاهرودی 112
- 3_5. آیه الله جهرمی شریعتمداری 113
- 3_4. مرحوم ملکی میانجی 113
- 4. شبهات عالم ذرّ 113
- 5. خلاصه درس هشتم 116
- 6. خودآزمایی 117
- درس نهم: معرفت خدا به خدا 118
- اشاره 118
- 1. خدا، تنها راه شناخت خدا 120
- 2. بیان معرفت با اوصاف تنزیهی 121
- 3. عینیّت معرفت الله بالله با معرفت فطری خدا 121
- 4. ظهور خدا به واسطه اسماء 123
- 5. امتناع معرفت خدا به خلق 124
- 6. خلاصه درس نهم 126
- 7. خودآزمایی 127
- درس دهم: نفی واسطه در معرفت خدا 128
- اشاره 128
- 1. گُم بودن از معرفت 129
- 2. معرفت خدا، شرط استجابت دعا 131
- 3. معرفه الله بالله در روایت سدیر صیرفی 132
- 4. بیان علّامه طباطبایی؛ ذیل روایت سدیر صیرفی 136
- 5. نتیجه روایات معرفه الله بالله 138
- 6. خلاصه درس دهم 141
- 7. خودآزمایی 141
- درس یازدهم: روایات به ظاهر مخالف با روایات معرفه الله بالله 143
- اشاره 143
- 1. نفی الوهیّت از آنچه به خودی خود شناخته می شود 144
- 2. آنچه به خودی خود شناخته شود، مصنوع است. 146
- 3. قصور قوای ادراکی از معرفت خدا 148
- 4. کوتاهی خلق از معرفت خدا 150
- 5. خلاصه درس یازدهم 155
- 6. خودآزمایی 156
- اشاره 157
- درس دوازدهم: معرفت صنع خداست (1) 157
- 1. آیات قرآن 159
- 1_1. هدایت به عهده خداست. 159
- 2. روایات 162
- 1_2. بیرون بودن معرفت خدا از توانایی انسان 162
- 3. خلاصه درس دوازدهم 168
- 4. خودآزمایی 168
- درس سیزدهم: معرفت صنع خداست (2) 170
- اشاره 170
- 1. وابسته بودن ایمان و کفر بر اعطای معرفت 171
- 2. اکتسابی نبودن معرفت 173
- 3. ناتوانی آفریدهها بر اکتساب معرفت 175
- 4. نتیجه آیات و روایات یادشده 178
- 5. هدایت و معرفت اوّلی و ثانوی 179
- 6. خلاصه درس سیزدهم 182
- 7. خودآزمایی 183
- درس چهاردهم: معرفت صنع خداست (روایاتِ به ظاهر معارض) 184
- اشاره 184
- 1. معرفت، سرلوحه دین و دینداری 186
- 2. سرلوحه عبادت، معرفت خدا 188
- 3. امر خداوند متعال به کسب علم و معرفت 189
- 4. معرفت، بهترین اعمال و واجبترین فرائض 191
- 5. حلّ تعارض ظاهری دو گروه روایات و وجه جمع آنها 195
- 6. خلاصه درس چهاردهم 199
- 7. خودآزمایی 200
- درس پانزدهم: انسداد راه معرفت خدا از سوی بندگان 202
- اشاره 202
- 1. نهی از تفکّر و تکلّم درباره خدا 204
- 2. ناتوانی قوای بشری از معرفت خدا 205
- 3. نقش عقل در معرفت خدای تعالی 207
- 5. نقش پیامبران و اوصیا در معرفت خدا 210
- 4. بداهت معرفت خدا 210
- 6. خلاصه درس پانزدهم 213
- 7. خود آزمایی 213
- درس شانزدهم: توح_ی_د 214
- اشاره 214
- 1. توحید همان معرفت فطری است. 215
- اشاره 217
- 2. انواع توحید 217
- 2_1. توحید ذاتی 218
- 2_2. توحید صفاتی 220
- 2_3. توحید افعالی 222
- 2_4. توحید عبادی 224
- 3. خلاصه درس شانزدهم 226
- 4. خودآزمایی 227
- درس هفدهم: اسما و صفات (1) 228
- اشاره 228
- 1. معنای لغوی اسم و صفت 229
- 2. معنای اسم و صفت در روایات اهل بیت (علیهم السلام) 230
- 3_1. تنزیه خدا از توصیف بندگان 232
- 3. روایات گونه گون اهل بیت (علیهم السلام) در اسما و صفات 232
- 3_2. توصیف خدا به خود او 234
- 3_3. نفی صفات از خداوند متعال 235
- 4. برگشت صفات به تنزیه 238
- 5. خلاصه درس هفدهم 239
- 6. خودآزمایی 240
- درس هجدهم: اسما و صفات (2) 241
- اشاره 241
- اشاره 243
- 1. اشتراک لفظی در اسما و صفات 243
- جواب 246
- اشکال 246
- 2. اسما و صفات مخلوق و غیر خدایند 248
- 3. صفات ذات و صفات فعل 249
- 4. خلاصه درس هجدهم 256
- 5. خودآزمایی 257
- فهرست منابع 258
3. نظر و رأی شتاب زده و بدون اندیشه و تأمل (فطیر).
4. خلقت؛ یعنی ایجاد و پدید آوردن (فطرت).
5. گیاهی (قارچ) که زمین را میشکافد و بیرون می آید (فُطر).
6. دندانی که از لای لثه ظاهر میشود (فُطر).
7. دانههای انگور که از درخت انگور ظاهر میشود (فُطْر).
8. کسی که نخستین بار چاهی را در زمینی میکند و آن را پدید می آورد: (أنا فطرتها؛ یعنی من آن را نخستین بار پدید آوردهام.)
با توجّه به کاربردهای واژهی «فَطْر» و مشتقّات آن در محاورات عرفی عرب_ که لغتشناسان بیان کردهاند_ و با عنایت به ریشهیابی این واژه در دو کتاب معجم مقاییساللّغه و لسان العرب، میتوان نتیجه گرفت که «فطر» شروع کردن و پدید آوردن شیء را گویند. آشکار کردن، هویدا شدن، گشودن و شکافتن نیز با معنای یاد شده در تلازماند.
2. معرفت فطری خدا در قرآن
2_1. آیه فطرت
(فَأَقِ_مْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِ_یفاً فِطْرَهَ اللّهِ الَّتِی فَطَرَ آلنّاسَ عَلَیْها لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ آللّهِ ذلِکَ الدِّینُ آلقَ_یِّمُ وَل_کِنَّ أَکْثَرَ النّاسِ لا یَعْلَمُونَ). (1)
بدون هیچگونه انحرافی، روی به سوی دین کن؛ فطرت خدا که آفریدگان را بر آن سرشته است؛ در خلقت خدا هیچ تغییری راه ندارد. این است دین استوار؛ ولی بیشتر مردم نمیدانند.
1- . روم (30) / 30.