توحید و اسماء و صفات صفحه 216

یقین، خواهند گفت: الله.

(وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَ_زَّلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَحْیا بِهِ الأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِ_ها لَ_یَقُولُنَّ آللّهُ)(1)

و اگر از آنان بپرسی که چه کسی از آسمان آب فرو فرستاده و با آن، زمین را بعد از مردن زنده کرده است، به یقین، می گویند: الله.

در این آیات و آیات و روایات فراوان دیگری که به همین مضمون وجود دارد، سخن از معرفتی است که همگان آن را دارند. و اگر از آنان سؤال شود و به آن معرفت توجّه داده شوند، همه، در دل خود خواهند گفت که خالق آسمان ها و زمین و روزی دهنده و نگه دارنده خداست؛ اگر چه به ظاهر لب به گفتن آن نگشایند. این پاسخ فطری همه انسان هاست.

مراد از فطری در این جا معنای منطقی آن _ یعنی امری روشن و قریب به بداهت _ نیست، بلکه فطری به این معناست که خداوند پیش از این جهان خودش را به همه انسان ها معرّفی کرده و حقیقت آن معرفت با خلقت و فطرت آن ها همراه شده است، ولی حجاب ها مانع بروز و ظهور آن می گردد. وقتی آن حجاب ها به واسطه اموری برطرف گردد، همه در باطن و حقیقت وجود خویش به او اقرار و اعتراف می کنند؛ اگر چه به ظاهر و زبان آن را انکار کنند.

(فَلَمّا جاءَتْ_هُمْ آیاتُنا مُبْ_صِرَهً قالُوا ه_ذا سِحْ_رٌ مُبِ_ینٌ * وَجَ_حَدُوا بِ_ها وَآسْتَیْ_قَنَتْها أَنْفُ_سُهُمْ ظُلْماً وَعُلُ_وّاً)(2)

آن گاه که آیات ما به صورت روشن و آشکار برایشان آمد، گفتند: این سحری است آشکار. و آن ها را به ستم و برتری جویی انکار کردند؛ در حالی که دل هایشان به آن ها یقین داشت.

در بحث معرفت فطری، نقل شد که وقتی از امام جواد (علیه السلام) از توحید سؤال شد، حضرتش با توجّه به آیات بأساء و ضرّاء، توحید را امری عمومی و همگانی شمرده