توحید و اسماء و صفات صفحه 219

به کیفیّت او راه پیدا کند، او دیگر با خلق بینونت پیدا نمی کرد و توحید ذاتی و حقیقی در مورد او بی معنا می شد و او هم نظیر یکی از مخلوقات می شد که نسبت به دیگران دارای امّت یازات و اشتراکاتی است و فرض نظیر و شبیه و مثل ب_رای او به عقل و خ_رد مم_کن م_ی گردید. در صورت_ی که فرض شری_ک ب_رای او بی معناست. زیرا وقتی عقل و خرد از درک او ناتوان است و از توصیف او بر نمی آید، چگونه می تواند برای او شریک فرض کند؟!به همین جهت است که امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرماید:

التّوحید أن لاَ تَتَوَهَّمَهُ.(1)

توحید آن است که او را به وهم خود نیاوری.

پس آن چه تو به وهم خویش می آوری، خدا نیست؛ بلکه موهوم و ساخته خود توست نه خالق تو. چیزی که تو بتوانی او را بسازی، نظیر و شبیهی هم بر آن می توانی ساخت. امام حسین (علیه السلام) فرمود :

مَا تُصُوِّرَ فِی الْأَوْهَامِ فَهُوَ خِلَافُهُ.(2)

هرچه در وهم ها می آید، او بر خلاف آن است.

توحید خدا تنها به تعریف خود او شناخته می شود و اندیشه و خرد و همه قوای ادراکی انسان در رسیدن به توحید او عاجز و ناتوان اند و اگر راه عقل و فکر به سوی او باز شود، توحید از بین خواهد رفت.

پس از این طریق نیز روشن می شود که توحید خدای متعال با عقل، ادراک و اثبات شدنی نیست؛ چون چیزی با عقل اثبات می شود که عقل بتواند آن را در محدوده ادراک خویش درآورد و کبرای کلّی خویش را بر او منطبق کند؛ امّا به یقین، می توان گفت که آن کبرای کلی بر خود عقل نیز منطبق نیست تا چه رسد به خالق عقل. زیرا روشن است همه آن چه به عقل شناخته می شود، معقول عقل است نه