توحید و اسماء و صفات صفحه 221

در آن جهت، شبیه و نظیر برای خداوند متعال پیدا شود؛ بلکه همه به او عالم اند و به او قادرند و به او حیات دارند؛ ولی او علم و حیات و قدرتش از دیگری نیست؛ بلکه ذاتاً قادر و عالم و حیّ است. حضرت زهرا (علیها السلام) عرض می کند:

سُبْحَانَ مَنْ یَرَی أَثَرَ ال_نَّمْلِ فِی الصَّفَا سُبْحَانَ مَنْ یَرَی وَقْعَ الطَّیْرِ فِی الْهَوَاءِ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَکَذَا لَا هَکَذَا غَیْرُه.(1)

منزّه است خدا که اثر مورچه را در سنگی سخت و صاف مشاهده می کند. منزّه است خدا که بال زدن پرنده را در هوا می بیند. منزّه است خدا که این گونه است و غیر او چنین نیست.

منزّه است خ_دا که این گونه است و غیر او چنین نیست، نفی علم ذاتی از دیگران است نه خصوصیّات مذکور؛ یعنی هیچ موجودی هیچ چیزی را نمی بیند مگر به او؛ ولی او می بیند بدون هیچ چیز دیگر.

امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرماید :

کُلُّ عَزِیزٍ غَیْرَهُ ذَلِیلٌ وَ کُلُّ قَوِیًّ غَیْرَهُ ضَعِیفٌ وَ کُلُّ مَالِکٍ غَیْرَهُ مَمْلُوکٌ وَ کُلُّ عَالِمٍ غَیْرَهُ مُتَعَلِّمٌ وَ کُلُّ قَادِرٍ غَیْرَهُ یَقْدِرُ وَ یَعْجَزُ وَ کُلُّ سَمِیعٍ غَیْرَهُ یَصَمُّ عَنْ لَطِیفِ الْأَصْوَاتِ وَ یُصِمُّهُ کَبِیرُهَا وَ یَذْهَبُ عَنْهُ مَا بَعُدَ مِنْهَا وَ کُلُّ بَصِیرٍ غَیْرَهُ یَعْمَی عَنْ خَفِیِّ الْأَلْوَانِ وَ لَطِیفِ الْأَجْسَام.(2)

هر عزیزی جز خدا خوار و هر نیرومندی جز او ناتوان است. و هر مالکی جز خدا مملوک و هر دانایی جز او دانش آموز است. و هر توانایی جز خدا توانا می شود و ناتوان می گردد. و هر شنونده ای جز خدا از شنیدن صداهای لطیف عاجز است و صدای بلند او را کر می کند و صداهای دور به گوش او نمی رسد. و هر بیننده ای جز او از رنگ های پنهان و اجسام لطیف کور است.

این کلمات امیرمؤمنان (علیه السلام) نیز همانند سخن حضرت زهرا (علیها السلام) گویای آن است که