توحید و اسماء و صفات صفحه 225

را عبادت و ستایش نکنند و از فرمان کسی جز او اطاعت نکنند که اطاعت هر شخصی در حقیقت عبادت اوست. البتّه این بدان معنا نیست که هیچ کسی هرگز امکان ندارد مقام فرمانروایی داشته باشد؛ بلکه منظور این است که مقام فرمانروایی و سلطنت و معبودیّت تنها از آن خداست و اگر کسی بر دیگران تسلّطی یابد، باید این مقام از ناحیه خداوند متعال به او داده شود، نه این که مستقلاً و در برابر خدا از چنین مقامی بهره مند باشد. حضرت زهرا (علیها السلام) از پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) در مورد انحصار معبودیّت خداوند متعال نقل می کند که:

إِلَهِی إِنِّی أَشْهَدُ أَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْم_َعْبُودُ وَحْدَکَ لَا شَرِیکَ لَکَ وَ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ وَ أَنَّ کُلَّ مَعْبُودٍ مِمَّا دُونَ عَرْشِکَ إِلَی قَرَارِ أَرْضِکَ السَّابِعَهِ السُّفْلَی بَاطِلٌ مُضْمَحِلٌّ مَا خَلَا وَجْهَکَ الْکَرِیم.(1)

خداوندا، همانا من شهادت می دهم که تنها خدا و معبود تو هستی؛ و خدا و معبودی جز تو نیست. یگانه و بی همتایی و شریکی برای تو وجود ندارد و محمّد (صلی الله علیه و آله) بنده و فرستاده توست و شهادت می دهم که هر معبودی که از زیر عرش تا زیر زمین هفتم باشد، باطل و تباه است، جز وجه کریم تو.

به نظر می رسد، تعبیری که حضرت زهرا (علیها السلام) در بیان کلمه توحید دارد، این نکته را به خوبی روشن می کند که اصلاً گفتن کلمه «لا إله إلّا اللّه وحده لاشریک له» مرجع و بازگشتش به این است که انسان تنها به خدا متوجّه شود؛ از او یاری طلبد؛ تنها از او فرمان برد؛ او را اطاعت کند و از کسی جز او خوف و ترس و انتظار نداشته باشد. یعنی کسی که به یگانگی خدا شهادت می دهد و هر گونه شرک را از ساحت کبریایی او نفی می کند، ولی می گوید: اگر فلانی نبود، من هلاک می شدم یا می گوید: اوّل خدا دوم فلانی، شهادت او به توحید اشکال دارد؛ مگر این که منظورش این باشد که اگر خدا فلانی را برای حل مشکل من نمی فرستاد، من هلاک می شدم. در این صورت، این سخن نه تنها با توحید حق منافات ندارد، بلکه عین توحید است.