توحید و اسماء و صفات صفحه 237

خدایی که به فطرت او را شناختهایم ربطی ندارد؛ در نتیجه، موصوف، غیر صفت خواهد بود؛ چون صفت مخلوق عقل ماست، ولی موصوف خالق خود ما و عقل ما. و اگر موصوف را نیز در حدّ وهم و عقل خود بیاوریم، در این صورت هم موصوف و هم صفت هر دو زاییده و آفریده عقل و وهم ما خواهد بود؛ و این موصوفی نیست که ما او را به معرفت فطری میشناسیم. محمّد بن مسلم میگوید : به امام باقر (علیه السلام) گفتم:

یَزْعُمُونَ أَ نَّهُ بَصِیرٌ عَلَی مَا یَعْقِلُونَهُ؟ قَالَ: فَقَالَ تَعَالَی اللَّهُ. إِنَّمَا یُعْقَلُ مَا کَانَ بِصِفَهِ الَْمخْلُوقِ وَ لَیْسَ اللَّهُ کَذَلِکَ. (1)

[گروهی از اهل عراق] گمان میکنند خدا بصیر است آن گونه که آنها درک و تعقّل میکنند؟ سپس حضرتش فرمود: خدا بلندپایهتر[ از ادراک عقلها] ست. به یقین، آنچه معقول و مدرک واقع میشود، صفت مخلوقات است و خدا چنین نیست.

امام رضا (علیه السلام) میفرماید :

مَا تَوَهَّمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَوَهَّمُوا اللَّهَ غَیْرَه. (2)

هر چه به وهم و فکر شما آمد، خدا را غیر آن بپندارید.

امام صادق (علیه السلام) فرمود:

کُلُّ مَا وَقَعَ فِی الْوَهْمِ فَهُوَ بِخِلَافِه. (3)

هر چه در وهم آید، خدا به خلاف آن است.

1- . توحید صدوق / 144؛ کافی 1 / 108؛ بحارالانوار 4 / 69.
2- . توحید صدوق/ 113؛ کافی 1 / 100؛ بحارالانوار 4 / 39.
3- . توحید صدوق/ 80؛ بحارالانوار 3 / 290.