4. برگشت صفات به تنزیه
امام موسیبن جعفر (علیهما السلام) میفرماید:
أَنَّهُ الْحَیُّ الَّذِی لَا یَمُوتُ، وَ الْقَادِرُ الَّذِی لَا یَعْجِزُ، وَ الْقَاهِرُ الَّذِی لَا یُغْلَبُ، وَ الْحَلِیمُ الَّذِی لَا یَعْجَلُ، وَ الدَّائِمُ الَّذِی لَا یَبِیدُ، وَ الْبَاقِی الَّذِی لَا یَفْنَی، وَ الثَّابِتُ الَّذِی لَا یَزُولُ، وَ الْغَنِیُّ الَّذِی لَا یَفْتَقِرُ، وَ الْعَزِیزُ الَّذِی لَا یَذِلُّ، وَ الْعَالِمُ الَّذِی لَا یَجْهَلُ، وَ الْعَدْلُ الَّذِی لَا یَجُورُ، وَ الْجَوَادُ الَّذِی لَا یَبْخَل. (1)
خدا زندهای است که مرگ ندارد، و توانایی که عجز ندارد، و چیرهای که مغلوب نمیشود، و بردباری که شتابزدگی ندارد، و همیشگیای که از بین نمیرود، و جاودانهای که فنا ندارد، و ثابتی که زوال ندارد و توانگری که نیاز ندارد، و عزیزی که ذلّت و خواری ندارد، و دانایی که جهل ندارد، و عادلی که ستم ندارد، و بخشندهای که بخل ندارد.
و امام جواد (علیه السلام) میفرماید:
فَقَوْلُکَ: إِنَّ اللَّهَ قَدِیرٌ، خَبَّرْتَ أَنَّهُ لَا یُعْجِزُهُ شَیْءٌ. فَنَفَیْتَ بِالْکَلِمَهِ الْعَجْزَ وَ جَعَلْتَ الْعَجْزَ سِوَاهُ. وَ کَذَلِکَ قَوْلُکَ: عَالِمٌ إِنَّمَا نَفَیْتَ بِالْکَلِمَهِ الْجَهْلَ وَ جَعَلْتَ الْجَهْلَ سِوَاه. (2)
وقتی میگویی : خدا تواناست، خبر میدهی که او را چیزی ناتوان نمیکند. پس با این کلمه، عجز و ناتوانی را از او نفی میکنی و ناتوانی را غیر او قرار میدهی. و همین گونه است وقتی که میگویی : او داناست؛ با این کلمه جهل و نادانی را از او نفی میکنی و آن را غیر او قرار میدهی.
و امام رضا (علیه السلام) فرمود:
إِنَّمَا سُمِّیَ اللَّهُ عَالِماً لِأَ نَّهُ لَا یَجْهَلُ شَیْئا. (3)
1- . توحید صدوق / 76؛ روضه الواعظین 1 / 35؛ بحارالانوار 4 / 296.
2- . توحید صدوق / 193؛ کافی 1 / 116؛ بحارالانوار 4 / 153.
3- . کافی 1 / 120.