توحید و اسماء و صفات صفحه 36

کتاب به ایشان داده شدهبود؛ [ آن هم ]پس از آمدن حجّتهای روشن به سویشان؛ از سر ستم در میان خویش. پس خداوند آنان را که ایمان آورده بودند، به اذن خود، به آن حقّی که در آن اختلاف داشتند، هدایت کرد. و خدا هر که را بخواهد، به راه راست هدایت میکند.

نکات

الف) در این آیه شریفه، خداوند متعال بعثت پیامبران را متفرّع بر وحدت امّت کرده است. یعنی چون امّت وحدت داشت و اختلافی میان آنها نبود، خداوند متعال پیامبران را در میان آنان برانگیخت تا آنان را از این وحدت بیرون آورند. مسلّمآ این جمله، بدان معنی نیست که خداوند متعال پیامبران را فرستاد تا در میان امّت اختلاف ایجاد کنند. عدم توجّه به این نکته عموم مفسّران را واداشته تا معنی آیه را دگرگون سازند و اختلاف را در تقدیر گیرند و بعثت را متفرّع بر اختلاف امّت بدانند.

زمخشری میگوید:

(کانَ آلنّاسُ أُمَّهً واحِدَهً) متّفقین علی دین الإسلام. (فَبَعَثَ اللّهُ آلنَّبِ_یِّینَ)؛ یرید: فاختلفوا فبعث الله. و إنّما حذف لدلاله قوله: (لِ_یَحْکُمَ بَیْنَ آلنّاسِ فِ_یما آخْتَلَفُوا فِ_یهِ) علیه. (1)

«مردم امّت واحده بودند»؛ یعنی : اتّفاق بر دین اسلام داشتند. «پس خداوند پیامبرانش را برانگیخت»؛ یعنی : آنان اختلاف کردند، پس خداوند پیامبران را برانگیخت. حذف اختلاف به جهت آن است که آیه «تا حکم کند بین مردم در آنچه اختلاف دارند» بر آن دلالت دارد.

فخر رازی میگوید:

إنّ الناس کانوا أمّه واحده قائمه علی الحقّ، ثمّ اختلفوا. و ما کان اختلافهم إلّا