توحید و اسماء و صفات صفحه 41

التذکّر: تذکر ما أنسیته. (1)

یکی از موارد استعمال تذکّر، آنجاست که انسان ابتدا نسبت به امری آگاهی داشته باشد، سپس برایش فراموشی و غفلت عارض شود و آنگاه دوباره به آن آگاهی سابق باز گردد. در این صورت، واژهی «تذکّر»، یعنی «یاد آوردن»، به کار میرود. هر عاملی که انسان را نسبت به امرِ فراموش شده توجّه دهد، «مذکّر» نامیده میشود.

ب) دربند (د) آیه «کان الناس...» گفته شد که مراد از «تذکّر»، یادآوری و توجّه دادن مردم به معروف فطری خویش است. گفتیم که انسانها به تعریف الاهی، حامل معرفت خدا شدهاند؛ امّا آنگاه که به دنیا میآیند، معروف فطری خویش را فراموش میکنند و از آن غافل میشوند. آنگاه خداوند متعال پیامبران خویش را در میان آنها برمیانگیزد تا آنان را به معروف فطری خویش توجّه و تذکّر دهند.

در نگاه اوّل، چنین تلقّی شود که مذکِّر بودن، معنایی گستردهتر از توجّه و تنبّه و بیرون آوردن از فراموشی و غفلت دارد؛ ولی با توجّه به قرائن موجود در آیات دیگر و روایات وارد شده در باب معرفه الله، روشن میشود که مراد از مذکّ ِر بودن پیامبر و مذکّ_ِر بودن قرآن کریم، همان توجّه و تنبّه دادن به خداست؛ نه ایجاد معرفتی جدید که هیچگونه سابقهای نداشته باشد.

4. آیات بأساء و ضرّاء

(أَمَّ_نْ یُجِ_یبُ آلمُضْ_طَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَ_کْشِفُ آلسُّ_وءَ وَ یَ_جْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الأَرْضِ أَ إِل_هٌ مَ_عَ آللّهِ قَلِ_یلاً ما تَذَکَّ_رُونَ) (2)

یاکیست آن که چون درمانده بخواندش، او را اجابت میکند و گرفتاری را بر طرف میسازد و شما را جانشینان این زمین قرار میدهد؟! آیا معبودی دیگر همراه با «الله» هست؟ چه کم متذکّر میشوید!