توحید و اسماء و صفات صفحه 58

مورد بحث قرار داده شود، نتیجه این است که حضرت ابراهیم (علیه السلام) در جوانی بر فط_رت اله_ی ب_ود که خلق برآن مفط_ور شده؛ یعن_ی در فراموشی میثاق به سر می برده است تا این که خداوند متعال او را به دین خویش هدایت کرد و به نبوّت برگزید؛ ولی این معنا نسبت به حضرت ابراهیم (علیه السلام) صحیح به نظر نمی رسد. پس باید گفت که مراد از فطرت در این روایت با روایات دیگر متفاوت است. با جمع میان این روایات می توان به این نتیجه رسید که فطرت و هدایت درجات و مراتب متفاوت دارد و پیش از آن که انسان به مرتبه ای از هدایت دست یابد، در حقیقت، نسبت به آن مرتبه غافل است؛ یعنی هر چند مراتب عالی هدایت را در حقیقت خود دارد، ولی به دلیل بی توجّهی و غفلت از آن، نسبت به مرتبه عالی هدایت بر فطرتی است که خداوند انسانها را بر آن مفطور کرده است. با توجّه به آن که این هدایت در مورد حضرت ابراهیم (علیه السلام) در کنار گزینش به نبوّت قرار گرفته، روشن می شود مراد از هدایت در این حدیث شریف، مراتب عالی آن است.

حدیث نهم : امام رضا (علیه السلام) می فرماید :

الْحَمْدُ لِلَّهِ الْ_مُلْهِمِ عِبَادَهُ حَمْدَهُ وَ فَاطِرِهِمْ عَلَی مَعْرِفَهِ رُبُوبِیَّتِه.(1)

حمد خدای راست که حمد خویش را به بندگانش الهام کرد و آنان را بر معرفت ربوبیّت خویش مفطور ساخت.

2. احادیث فطرت عقول بر توحید

حدیث اوّل : امام صادق (علیه السلام) در مقام دعاعرض می کند :

أَسْأَلُکَ بِتَوْحِیدِکَ الَّذِی فَطَرْتَ عَلَیْهِ الْعُقُول.(2)

خداوندا، تو را می خوانم به توحیدت که عقل ها را بر آن مفطور کردی.