توحید و اسماء و صفات صفحه 82

است که قائل است روایات وارد شده از طریق اصحاب در باب خلقت ارواح پیش از ابدان، خارج از حد شمارش است؛ با وجود این، معتقد است که ارواح حدوثاً جسمانی اند. در نتیجه، ایشان موجودیّت ارواح پیش از ابدان را به صورتی که ارواح مشخّص و متمایز باشند _ همان طور که در روایات بدان تصریح شده _ معتقد نیست و روایات این باب را از مسیر اصلی شان تغییر داده، برای آن ها معنایی غیر از آن چه از ظاهرشان فهمیده می شود، بیان کرده است. ایشان می گوید :

امّا ارواح بشری هنگامی که استعداد نطفه برای قبول آن ها کامل شود، حادث می شوند. حدوث ارواح به هنگام کمال استعداد _ که ازآن به تسویه تعبیر می شود _ مانند حدوث صورت است در آینه، آن گاه که آینه صیقل یافته و تصفیه شده باشد.

سپس ایشان برهانی اقامه می کند که نفوس و ارواح انسان ها با خصوصیّات و تمایزاتی که بین آن ها برقرار است، نمی توانند پیش از ابدان موجود باشند. و سرانجام در توجیه روایات خلقت ارواح پیش از ابدان می گوید :

هیچ کدام از روایاتی که درباره خلقت ارواح پیش از ابدان وارد شده، موجب نمی شود که ارواح باوجود کثرت و تمایزاتی که میان آن هاست، وجودی پیش از ابدان داشته باشند؛ بلکه مراد از این روایات وجود تقدیری ارواح است یا وجود اصل و ریشه و منبع آن هاست نه خودشان. (1)

وی در جای دیگر می نویسد:

مراد از تقدّم ارواح بر ابدان این است که برای ارواح وجود دیگری است که به مبادی وجود آن ارواح مربوط است که آن در عالم علم الهی است؛ از صور مجرّد عقلی که همان مُثل الهی است که افلاطون و کسانی که پیش از او بودند، اثباتش کرده اند.(2)

اگر چه صدرالدین شیرازی در این عبارت قول به قدم ارواح را به این نحوه وجودی که برای آن ها اثبات کرده و روایات را به آن برگردانده، تصریح نکرده است