1-
2-
و «وَأَمْرُهُمْ شُورَی بَیْنَهُمْ». هنگامیکه پیغمبر وفات یافت، کارگردانان سیاست اسلامی (غیر از علی بن ابیطالب و یارانش) براساس این حکم در «سقیفه» گرد آمدند تا جانشین پیغمبر را برای رهبری مردم انتخاب کنند. «اجماع» (یعنی توافق اکثریت در امری)، که امروز تنها شکل مورد قبول همگی برای تحقق دمکراسی است یکی از اصول اجتماعی و سیاسی اسلام است. پیغمبر خود بشورا معتقد بود و بدان عمل میکرد. در جنگ احد این دو فکر پیش آمد که مسلمانان، مدینه را برای استقبال از دشمن ترک گویند یا آنرا سنگر خویش سازند و در انتظار حمله ی دشمن بمانند. پیغمبر این دو نظر را برأی گذاشت و خود معتقد بود که مصلحت آنست که در مدینه منتظر حمله ی دشمن بمانند زیرا در اینصورت مسلمانان هم برای عقیده خواهند جنگید و هم بخاطر حفظ ناموس و خانواده و شهر و ثروت خویش چه، انسان در کنار خانه اش بهتر میجنگد تا در میدان کارزار. گذشته ازین، سست ایمانان که طبعاً در میدان سست می جنگند، در مدینه ناچار همچون مجاهدان
فداکار خواهند جنگید. بنظر من، علت دیگر شاید این بوده است که منافقان و توطئه گران که ممکن بوده در غیبت محمد و ارتش وی دست به کودتا بزنند و با ائتلاف و همدستی جناحهای گوناگون، مدینه را بشورانند، از پشت خنجر بزنند و یا صف متحد و متشکلی در برابر اسلام بوجود آورند، با حضور خود و سپاه در داخل و مراقبت و کنترل دشمنان داخلی که در آن هنگام نیرومند بودند میخواست مرکز را از خطرات احتمالی نگاه دارد.
جوانان مخالفت کردند که «در خانه نشستن و در انتظار ماندن تا دشمن بر سر ما فرود آید ننگ اس. باید او را پیشواز کرد». رأی گرفتند و پیغمبر در اقلیت قرار گرفت و بحکم اکثریت تن داد. سرنوشت جنگ نظر پیغمبر را تأیید کرد و مسلمانان شکست خورده بازگشتند ولی وی هرگز مخالفان نظر خویش را در این شکست سرزنش نکرد. عمر نیز برای رعایت اصل شوری انتخاب جانشین خود را به «شوری» واگذاشت و عثمان بدینصورت انتخاب شد. علی بن ابیطالب نیز با «اخذ آراء عمومی«یا باصطلاح آنزمان پا «بیعت عام» روی کار آمد و اقلیتی که بوی رأی ندادند آزاد گذاشت.(1)