کتابخانه بالقرآن

فراتر از عرفان : خداشناسی فلسفی و عرفانی از نگاه وحی و عرفان صفحه 290

صفحه 290

تعیین هویت واقعیات شأن آن نیست، بلکه وجود و هم چنین عدم، فقط اخبار از نفی و یا ثبوت هویات عینیه می کند، ولی این مطلب اقرار به ثبوت و خارجیت هویات است نه اصالت و عینیت وجود.

مضافا مکررا گفتیم که مطالب شما هیچ ربطی به بحث اصالت وجود یا ماهیت فلسفی، و عینیت داشتن وجود که مدعای ملا صدرا است ندارد، و شما اصلا به باطن محل نزاع التفات ندارید، زیرا ما بارها گفتیم که بحث حقیقی فلسفه در این است که آیا وجود عالم خارج وجودِ غیر قابلِ جعل ازلی، و خمیر مجسمه سازی(1) ذات خدا (اصالت وجود) است، یا اینکه عالم خارجِ محسوس و ملموس، مجعول و حادث و دارای خالق است (بطلان اصالت وجود).

محل شایسته برای بحث و نزاع _ که تمامی اهل بحث، حتی شیخ اشراق هم آن را همین گونه مطرح کرده اند _ این است که بگوییم آیا اشیایند که در متن عینیت موجودند، یا خودِ وجود _ که معقول ثانی است _ وجود

1- . چنان که گفته اند: بدان که اگر کسی از موم صد چیز بسازد و به ضرورت صد شکل و صد اسم پیدا آید و در هر شکلی چندین اسامی دیگر باشد (شکل شیر ساختیم در شکل شیر چندین اسم است مانند سر و گوش) اما عاقل داند که بغیر موم چیز دیگر موجود نیست و این جمله اسامی که پیدا آمده، اسامی موم است، که موم بود که به جهات مختلف و به اضافات و اعتبارات آمده است. به هر رنگی که خواهی جامه می پوش که من آن قد رعنا می شناسم ... جماد یک صورت است از صور این وجود، و نبات و حیوان و جمله صور را این چنین می دان، و الله اسم مجموع است. (حسن زاده آملی، حسن،ممد الهمم، 39 _ 40).