فراتر از عرفان : خداشناسی فلسفی و عرفانی از نگاه وحی و عرفان صفحه 498

البته خیال نشود که ایشان فقط مثالی برای تقریب به ذهن زده اند؛ خیر، بلکه این زیاده و نقصان واقعا اعتقاد ایشان در مورد خدای تعالی است. بگذریم که اگر ایشان این مطلب را فقط به عنوان مثالی هم مطرح کرده بودند باز هم بدترین مثال برای بیان توحید واقعی و معرفت حقیقی خداوند بود، و این است نصی از عبارات ایشان:

النور حقیقه واحده بسیطه متکثّره فی عین وحدتها ومتوحّده فی عین کثرتها کذلک الوجود حقیقه واحده ذات مراتب مختلفه بالشده والضعف».(1)

«نور حقیقت واحد بسیطی است که در عین کثرت خود واحد است[!] و در عین وحدت خود کثیر است[!] همین طور وجود هم حقیقت واحدی است که دارای مراتب مختلف شدید و ضعیف میباشد».

«إنّ وجود المعلول بقیاسه إلی علّته وجود رابط موجود فی غیره».(2)

«همانا وجود معلول نسبت به وجود علت خود رابط و موجود در غیر خود میباشد».

«لا معنی لتخلّل العدم بین وجود العلّه التامّه ووجود معلولها بأی نحو فرض... ففرض... وجود العلّه التامّه ولا وجود لمعلولها بعد... خلف ظاهر».(3)

«فاصله شدن عدم، بین وجود علت تامه و وجود معلول آن، به هر نحوی که فرض شود بیمعناست... پس فرض... وجود علت تامه [خدا] در حالی که معلول آن [یعنی عالَم]، با آن نباشد... خلافی آشکار است».

1- . طباطبایی، محمد حسین، نهایه الحکمه، 18.
2- . طباطبایی، محمد حسین، نهایه الحکمه، 157 .
3- . طباطبایی، محمد حسین، نهایه الحکمه، 160.