فراتر از عرفان : خداشناسی فلسفی و عرفانی از نگاه وحی و عرفان صفحه 506

حادث است و عین ذاتش نیست:

«قَالَ الرِّضَا علیه السلام: وَیلَکَ کَمْ تُرَدِّدُ هَذِهِ الْمَسْأَلَهَ وَقَدْ أَخْبَرْتُکَ أَنَّ الْإِرَادَهَ مُحْدَثَهٌ لِأَنَّ فِعْلَ الشیء مُحْدَث ».(1)

«امام رضا علیه السلام فرمودند: وای بر تو! چه قدر این مطلب را تکرار میکنی! در حالی که من به تو گفتم که اراده محدث است، زیرا فعل هر چیز محدث است».

ولی بر خلاف حقایق فوق در کتاب "نهایه الحکمه" میخوانیم:

«وعلمه الذی هو عین ذاته علّه لما سواه».(2)

«و علم خدا که عین ذات اوست، علت وجود ماسوای اوست«.

«بعض من لم یجد بدّاً من إیجاب العلّه التامّه لمعلولها قال بأنّ علّه العالم هی إراده الواجب دون ذاته تعالی وهو أسخف ما قیل فی هذا المقام».(3)

«بعضی افراد [مانند شیخ مفید و طوسی و سید مرتضی و صدوق و خواجه طوسی و علامه حلی و مجلسی و عموم اعاظم و اساطین اسلام غیر از فلسفه مشربان] که از اقرار به ایجابی و ضروری بودن وجود معلول نسبت به علت تامه راه فراری نداشتهاند ناچارا معتقد شدهاند که علت عالم، اراده و خلقت و آفرینش خداوند متعال است نه ذات خدا، و این عقیده پستترین عقیده در این مورد است[!].»

در مقابل این نظریات فلسفی و عرفانی چنانکه که گفتیم در مکتب وحی و برهان، اراده خداوند "حادث" و از "صفات فعل" و به معنای "ایجاد" و تکوین الهی است، نه علم و رضای او به آنچه ذات او وجود آن را اقتضا

1- . بحار الأنوار، 10 / 335.
2- . طباطبایی، محمد حسین، نهایه الحکمه، 309.
3- . طباطبایی، محمد حسین، نهایه الحکمه، 163.