فراتر از عرفان : خداشناسی فلسفی و عرفانی از نگاه وحی و عرفان صفحه 524

«و خدای تعالی... به ذات خود ظاهر و آشکار است».((1))

مراد از فطرت توحیدی، معرفت و شناخت می باشد نه عقیده به خدا.(2) این مشاهده قلبی بدون واسطه هر گونه تصور و مفهومی انجام می یابد.(3)

«خدای متعال در این عالم نیز ذات مقدسش را برای طایفه خاصی به نفس مقدسش نیز معرفی می فرماید».(4)

نیز در توضیح عقائد مدرسه تفکیک گفته شده است:

«... طریقی دیگر در مسأله شناخت... "عرفان الله" به "الله" است.

با توجه به اینکه حضرت حقّ هرگز معقول و متصوَّر نیست، و به هیچ درکی از وسائل درک ظاهری و باطنی مدرک نمی باشد، می توان گفت که خداوند متعال از طریق تعریف ذات به ذات شناخته می شود. برخی روایاتی که در آن ها "اِعرِفُوا الله بالله" آمده است را بر همین معنا حمل کرده، و بعضی با توجیهاتی به این معنا خدشه کرده اند... این معنای دوم غیر از شناخت از طریق فطرت و شناخت از طریق استدلال به آیات است...

امام علیه السلام می فرمایند: "فَتَجَلّی لَهم سبحانه فی کتابه مِن غیر أن یَکُونوا رَأوهُ"... این معنا، از معرفتِ فطری جداست. معرفت فطری این بود که در فطرت انسان (بی استدلال و چیدن مقدّمه) تعلّق به حضرت حقّ هویداست...

1- . والله تعالی... هو الظاهر بذاته. (ملکی، محمّد باقر، توحید الإمامیه، 276).
2- . مبانی خدا شناسی در فلسفه یونان و ادیان الهی، (برنجکار، رضا، 132).
3- . مبانی خدا شناسی در فلسفه یونان و ادیان الهی،(برنجکار، رضا، 145).
4- . میرزا جواد تهرانی، میزان المطالب، 32 _ 33.