جبر و تفویض و اختیار صفحه 12

روایت سوم از هشتمین امام از ائمه اهل بیت علیهم السلام ، امام علی بن موسی الرضا - علیه السلام - است که فرموده :

1 - ان الله عز و جل لم یطع باکراه ، و لم یعص بغلبه و لم یهمل العباد فی ملکه ،

هو المالک لما ملکهم و القادر علی ما اقدرهم علیه فان انتمر العباد بطاعته لم یکن الله منها صادا ، و لا منها مانعا ، و ان انتمروا بمعصیه فشاء ان یحول بینهم و بین ذلک فعل و ان لم یحل و فعلوه فلیس هو الذی ادخلهم فیه .

خدای عزوجل از روی اجبار اطاعت نشده ، و از ضعف و شکست نافرمانی نگردیده ، و بندگان را در مملکت خویش بیهوده نگذاشته ، او بر همه آنچه که در اختیارشان نهاده مالک ، و بر همه اموری که توانشان داده توانمند است . اگر بندگان در پی طاعتش باشند خداوند راه آنان را نمی بندد و از اطاعت بازشان نمی دارد ، و اگر به دنبال نافرمانی اش باشند و او بخواهد میان آنان و گناه فاصله شود ، خواهد کرد ، و اگر مانع از گناه نشد و آنان انجامش دادند ، او نیست که آنان را در آن راه انداخته است . (12)

یعنی : انسانی که خدا را پیروی می کند مجبور بر این پیروی نیست ، و انسانی که خدا را نافرمانی می کند بر اراده و خواست خدا چیره نشده بلکه این خود خداست که می خواهد بنده در کارش مختار و آزاد باشد .

2 - یا ابن آدم بمشیئتی کنت انت الذی تشاء النفسک ما تشاء . و بقوتی ادیت الی فرائضی ، و بنعمتی قویت علی معصیتی ، جعلتک سمیعا بصیرا قویا ، ما اصابک من حسنه فمن الله و ما اصابک من سیئه فمن نفسک .

ای فرزند آدم ! با خواست من است که تو گزینشگر شده و

هر چه را بخواهی برای خود اختیار می کنی ، و با نیروی من است که واجباتم را بجا می آوری ، و با نعمتهای من است که بر نافرمانی ام توانمند شده ای ، من تو را شنوا و بینا و توانا ساختم ، (پس این را بدان که ) هر چه از نیکویی به تو می رسد از خداست ، و هر چه از بدی به تو رسید از خودت می باشد . (13)

و در روایت دیگری آمده است : عملت بالمعاصی بقوتی التی جعلتها فیک ، با نیرویی که در تو نهاده بودم به گناهان اقدام کردی ! (14)

روایت چهارم