جبر و تفویض و اختیار صفحه 17

پی نوشتها

1-به معرفی اشاعره در کتاب ملل و نحل شهرستانی در حاشیه (الفصل فی الملل و الاهواء و النحل ) ابن حزم (جلد 1 ص 119 - 153) مراجعه شود.

2-به معرفی معتزله در کتاب ملل و نحل شهرستانی در حاشیه (الفصل فی الملل و الاهواء و النحل ) ابن حزم (جلد 1 ص 55 - 57) مراجعه شود.

3-یونس / 93.

4-حجر / 66.

5-اسراء / 23.

6-بقره / 117.

7-انعام / 2.

8-یعنی اگر خروج و جهاد ما به قضا و قدر قطعی الهی است که سزاوار پاداش نیستیم . پس امیدوارم رنج من در این راه نزد خدا به حساب آید و در ردیف اعمال کسانی قرار گیرد که روز قیامت مورد فصل و رحمت خدا قرار می گیرند.

9-زیرا هر دو در اصل کار مساویند، چون عمل به اراده و اختیار آنان نبوده ، از طرفی نیکوکار مورد ستایش مردم قرار می گیرد و این را حق خود می داند در حالی که چنین نیست و به خاطر همین پندار، او به ملامت سزاوارتر است از گناهکار، زیرا گناهکار مورد ملامت مردم است و او خود را سزاوار این ملامت می داند، در حالی که چنین نیست ، پس باید به او احسان شود تا تحمل آزار و ملامت مردم از با آن جبران کند، نه به نیکوکار!