جبر و تفویض و اختیار صفحه 23

1- خداشناسی در انسان نهادینه است

توحید فطری 1- خداشناسی در انسان نهادینه است

خداشناسی و توجه به جهان غیب، برای جوان بلکه برای تمام افراد بشر، از مسائل بسیار حساس و اساسی است و تمام فضایل اخلاقی و ارزش های انسانی بر این اساس استوار می باشد. درباره خداشناسی از دو راه می توان سخن گفت: 1. راه فطرت و دل. 2. راه برهان واستدلال. راه فطرت: منظور از راه فطرت این است که انسان بدون دلیل و برهان ، بدون این که تحت تأثیر تعلیم و یا تبلیغ کسی قرار گیرد، خود به خود به سوی خدا کشیده شود، و در این توجه و کشش عاملی جز فطرت و نهاد او نباشد. مقصود از راه دوم این است که انسان از راه دلیل و استدلال، از

------------------ صفحه 22

طریق براهین عقلی و فلسفی راهی به سوی خدا پیدا کند، و راهنمای او به سوی وجود خدا همین براهین باشد و بس. موضوع گفتار ما در این بخش، خداشناسی از راه فطرت است، درباره راه دوم بعداً سخن خواهیم گفت. برای روشن شدن معنی «فطری بودن خداشناسی» لازم است امور فطری را در امور عادی تحت یک قانون کلی باز شناخته و آنها را از هم جدا سازیم. توضیـح این که: انسان مبدأ دو نوع کار است: 1. فطری و نهادی 2. کارهای عادی و معمولی کارهای فطری همان است که از ذات انسان سرچشمه می گیرد مانند تنفس و دفاع از خویش موقع توجه خطر، و مانند اینها. این نوع کارهای انسان، بسان لانه سازی زنبور عسل و مورچگان است که بی آن که تحت تأثیر عوامل خارج از وجود خویش قرار گیرند به شگفت انگیزترین کارها دست می زنند. مقصود از کارهای عادی، کاری است که ریشه فطری ندارند و بشر در پرتو عوامل خارج از ذات خویش، توان انجام آنها را دارد. اکنون برای روشن شدن کارهای فطری مثال هایی مطرح می کنیم: 1. حس جنسی و تمایل دو جنس مخالف به یکدیگر، از امور فطری است که در تمام افراد سالم در سنین خاصی جلوه می کند، و

------------------ صفحه 23

تمام انسان ها بدون استثناء در این فصل از عمر، به ازدواج و آمیزش جنسی میل پیدا می نمایند، بی آن که کسی آنها را به این کار دعوت کند. 2. علاقه به منصب و موقعیت های اجتماعی از جمله امور فطری است که از نهاد انسان سرچشمه می گیرد، و حکومت و فرمانروایی بر مردم، چیزی نیست که انسانی آن را نخواهد، و یا نیاز به تعلیم و آموزش و تذکر و یادآوری داشته باشد. 3. علاقه به ثروت و گردآوری مال، از امور فطری و سرشت انسان است، و هیچ گاه انسان از جمع ثروت خسته و ناتوان نمی گردد تو گویی سرشت او با دنیا خواهی خمیر گردیده است. در برابر این امور یک رشته امور عادی داریم که پیوسته در حال تغییر و دگرگونی است مثلاً هر گاه اصل پوشش برای بشر امر فطری، باشد ولی کیفیت و فرم لباس هیچ گاه امر نهادی نیست برای همین جهت شکل لباس در میان ملت ها مختلف است و اکنون روابط ملل جهان با یکدیگر تشدید یافته است مدل لباس در هر سال در غالب نقاط جهان، عوض شده، و فرم های جدیدی جایگزین فرم پیشین می گردد. آرایش زنان و دختران، دکوراسیون خانه، و مغازه و فروشگاه ها و تماشاخانه ها در هر سال دستخوش دگرگونی است، و هر ملتی برای

------------------ صفحه 24

خود شیوه نوی را انتخاب می کند. با توجه به مثال هایی که برای هر دو نوع بیان شد، می توان امور فطری را با علائم زیر از امور عادی و معمولی تمیز داد: ضوابط چهارگانه برای امور فطری

1. کارهای فطری چون ریشه انسانی دارد گسترده و عمومی است، و هیچ انسانی فاقد آنها نخواهد بود. 2. امور فطری به رهبری فطرت انجام می گیرند، و نیازی به تعلیم و تعلم ندارند. 3. هر فکر و عملی که ریشه فطری دارد تحت تأثیر عوامل سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی قرار نمی گیرد، و شعاع کار آن، از این عوامل دور است. 4. تبلییغات پی گیر بر ضد فطرت، ممکن است از نمو و رشد آن بکاهد، ولی هرگز آن را ریشه کن نمی سازد، و تأثیر تبلیغات بر خلاف آن، به کندی صورت می گیرد ولی امور عادی در این قسمت ها درست در نقطه مقابل امور فطری قرار می گیرند. اکنون باید دید حس مذهبی و خداجوییی واجد این ضوابط می باشد یا نه، اینک در این باره به طور فشرده بحث و گفتگو می کنیم:

------------------ صفحه 25