جبر و تفویض و اختیار صفحه 58

هر فردی از افراد اجتماع، مایل و علاقمند است که مورد توجه و مهر دیگران واقع شود، و در هاله ای از مودت و محبت مردم، فرو رفته و در قلوب مردم که کانون عواطف و احساسات پاک انسانی است جای داشته باشد. تعجب نکنید که گفتیم تمام افراد، خواهان و خواستار این مطلبند، یعنی همه می خواهند مورد توجه و مهر مردم واقع شوند، در

------------------

1 . محور سخن در این بحث این آیه مبارکه است: (إِنَّ الّذین آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدّاً)(مریم/96); «آنان که ایمان آورده و عمل نیک انجام دهند، ما برای آنان در قلوب مردم مهر و محبّت پدید می آوریم».

------------------ صفحه 135

دوران حیات امواج عواطف مردم به سوی آنها متوجه شده و پس از مرگ آنان را به نیکی یاد کنند. تعجب نکنید! زیرا با یک تجزیه و تحلیل صحیح معلوم می شود که چنین آرزویی، یک تمنای فطری و طبیعی بوده و انعکاسی از «حب ذات» و «خویشتن خواهی» است که در تمام انسان ها بدون استثناء وجود دارد، و کلیه جنبش های معنوی و مادی، از آن سرچشمه می گیرند. «حب ذات» در صورتی که دارای حد و مرزی باشد و انسان حقوق و شخصیت دیگران را نیز مانند خود به رسمیت بشناسد و آنها را فدای «خودخواهی» حساب نشده خود نسازد، از ارکان زندگی اجتماعی صحیح می باشد ولی آن خودخواهی مطلق که بازگشت آن به «جز خودنخواهی» است، غریزه تعدیل نیافته ای است که سبب می شود انسان حقوق و اموال و شئون دیگران را فدای خود سازد، و چنین غریزه تلطیف نشده ای، از رذایل اخلاقی به شمار می رود. خلاصه مهر طلبی در اجتماع، علاقه به داشتن محبوبیت در میان مردم، یک خواست طبیعی و انسانی است و با هیچ اصل اخلاقی تصادم و مخالفت ندارد. از این نظر تعجب نخواهیم کرد وقتی ببینیم که پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) در نیایش خود از خدا می خواهد که برای او در دل های مردم مهر و مودت

------------------ صفحه 136

به وجود آورد، و کاری کند که مردم او را دوست بدارند.(1) جالب توجه پاسخی است که از ناحیه خداوند به آن حضرت داده شد و در نتیجه کلیه مهرطلبان را به سازنده مهر و مودت آشنا ساخت، و طی آیه ای چنین فرمود: هر فرد با ایمانی که عمل نیک انجام دهد، ما برای آن شخص در قلوب مردم مهر و محبت به وجود می آوریم.(2) بار دیگر به مفاد پاسخ خداوند بییندیشیم: چرا یکی از آثار ایمان محبوبیت در میان مردم است؟ یک جمله می تواند پاسخ این سؤال را روشن کند و آن این که افراد با ایمان به خدایی معتقدند که با پیام های مؤکدی که وسیله پیامبران خود فرستاده است، مردم را پس از خداشناسی، به عمل صالح و خدمت به جامعه دعوت نموده، و بزرگ ترین پاداش برای چنین خدمات معین نموده است، طبعاً افراد با ایمان به امید درک یک چنین پاداش های بزرگ و جاویدان، خواه ناخواه دست به یک سلسله خدمات اجتماعی واعمال انسانی زده و گره از کار مردم می گشایند، و ناگفته پیدا است که خدمتگزاران صدیق، و گره گشایان وارسته، همواره مورد علاقه مردم می باشند. تاریخ زندگی بشر به وضوح این مطلب را ثابت می کند که در

------------------

1 . تفسیر برهان، ج3، ص 26. 2 . سوره مریم، آیه 96:(إِنَّ الّذینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحات سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرِّحمنُ وُدّاً).

------------------ صفحه 137