جبر و تفویض و اختیار صفحه 59

میان قشرهای با ایمان، افراد با فضیلت و خدمتگزار و دلسوز بیش از گروه های دیگر وجود دارد، زیرا ایمان به خدا و ایمان به سرای دیگر، ایمان به پاداش های مهمی که درباره خدمات انسانی وارد شده است، بزرگ ترین عامل و محرک برای بذل جان و مال در راه رفاه مردم است، از آنجا که فرد با ایمان با دیده وسیع به جهان هستی می نگرد و رشته زندگی را پس از مرگ نیز گسسته و پایان یافته نمی داند، برای کسب رضای خدا، و نیل به پاداش های بزرگ او، گاهی جان و مال خود را وقف زندگی و رفاه یتیمان و درماندگان و بینوایان می نماید، در صورتی که این عامل و محرک در افراد مادی و گروه هایی که از نظر مبانی مذهبی ضعیف و سست می باشند، وجود ندارد. در میان تمام ملل جهان موقوفه های بزرگ، بیمارستان ها و مدارس و کتابخانه ها و سایر خدمات انسانی همگی از آثار مردان و زنان خداشناسی است که برای جلب خشنودی خدا و نیل به مقامات بزرگ معنوی، ثروتی را که با زحمت فراوان به دست آورده اند، با اشتیاق تمام در اختیار جامعه گذارده اند. ولی هرگز مکتب های مادی که برای پایه گذاران و پیروان آنها هدفی برتر از ماده و مظاهر آن نیست، نمی توانند یک چنین افراد خدمتگزار را در دامان خود پرورش دهند. درست است که می توان با پرورش دادن عواطف انسانی و حس نوع پروری، کم و بیش از وقت و ثروت گروهی به نفع اجتماع استفاده

------------------ صفحه 138

کرد، امّا این حس در برابر هجوم افکار مادی گری و لذت طلبی که کشنده عواطف انسانی می باشد به قدری ضعیف و ناتوان است که اثر آن در برابر عوامل کوبنده دیگر، بسیار ناچیز می باشد. از این جا معلوم می شود که چرا همیشه پیامبران و راهنمایان آسمانی، خدمتگزاران اجتماع، دانشمندان و پایه گذاران علوم و معارف، پیوسته مورد احترام مردم بوده و پس از قرن ها نیز سیل عواطف مردم به سوی آنها سرازیر است. زمامداری که شنیدن نام او مایه گریه می گردد

پس از درگذشت پیامبر اسلام، محیط سیاسی مدینه طوری شد که شخصیت های مانند «بلال» که در برابر دستگاه خلافت سر فرود نیاورده بودند نتوانستند در مهد اسلام به سر برند و ناچار شدند که مدینه را به عزم توقف در شام و یا نقاط دور دست ترک گویند. بلال مؤذن رسول خدا، یک شب در عالم رؤیا پیامبر را دید که از وی گله می کند که چرا ارتباط خود را با خاندان رسالت قطع کرده است؟ او سراسیمه از خواب بیدار شد، و در ضمیر روشن خود خواب را چنین تعبیر کرد که مدتی است از مدینه بیرون آمده و به زیارت قبر پیامبر و دیدار بازماندگان او نرفته است، از این نظر عزم سفر کرد و وارد مدینه گردید.

------------------ صفحه 139

شب هنگام فرزندان پیامبر از وی درخواست کردند که سحرگاه هنگام طلوع فجر، اذان بگوید. او با این که با خود پیمان بسته بود که پس از رحلت رسول اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) اذان نگوید، ولی ناچار شد که خواهش عزیزان پیامبر را بپذیرد، از این نظر موقع صبح بالای مأذنه رفت، مردم مدینه که از ورود بلال بی خبر بودند وقتی آهنگ مؤذن رسول خدا را شنیدند به یاد دوران پر فضیلت رسول خدا، به یاد زمامدار دادگر و خدمتکار آیین خدا، افتادند و همگی از خانه ها در حالی که اشک از دیدگـان آنان سـرازیر بـود، بیرون ریختنـد. وقتـی بلال سومیـن فصـل اذان را گفت و در آن به رسالت محمد(صلی الله علیه وآله وسلم) بزرگ پیشوای جهان بشریت شهادت داد، ولوله عجیبی در مدینه رخ داد: زنان و دختران با گریه و ناله به سوی مسجد آمدند و به دیدار مؤذن رسول خدا شتافتند.(1) آیا ریشه این علایق و عواطف، این اشک ها و گریه ها، جز این است که رسول خدا در پرتو خدمات ارزنده ای که به جهان انسانیت انجام داده بود، دارای چنین محبوبیت بی نظیر شد؟ محبوبیت در افکار عمومی

گاهی بر اثر تبلیغات دروغین می توان محبوبیت موقتی به دست

------------------

1 . اسدالغابه، ج1، ماده بلال.

------------------ صفحه 140