جبر و تفویض و اختیار صفحه 62

از نظر عقیده و طرز تفکر وحدت نظر دارند برادر یکدیگر خوانده اند و جمله (إِنّما المؤمنون إِخوة)(1) شعار آنها را در این قسمت تشکیل می دهد. بزرگ ترین پیشوای بشر «محمد (صلی الله علیه وآله وسلم)» در سخنان تاریخی خود، افراد هر اجتماع را بسان اعضای یک بدن انسانی دانسته که یک وحدت فکری و عقیده ای همچون روح واحد بر آنها حکومت می کند و قلوب آنان را به هم پیوند می دهد.(2) خلاصه عناصر مادی بی روح مانند نژاد، زبان، خون و... که از درون انسان الهام نمی گیرد نمی تواند مبنای یک ملیت و اساس یک زندگی مشترک و سازنده یک جامعه واحد باشد به طوری که الفت و صمیمیت و همبستگی کامل میان آنها حکمفرما گردد بلکه افرادی که در پرتو این عناصر دور هم گرد آمده اند سرانجام بر اثر تضاد افکار و اختلاف تشخیص و تباین هدف، وحدت و اتفاق و هماهنگی خود را از دست می دهند. سنگ بزرگ تر

علاوه بر این کسانی که می خواهند زیر لوای این عناصر مادی،

------------------

1 . سوره حجرات، آیه 10. 2 . سفینه، ج1، ص 13.

------------------ صفحه 147

ملت ها را به هم نزدیک سازند هرگز مدعی آن نیستند که می توان با این عوامل همه افراد بشر را با یکدیگر برادر نمود و همه جامعه ها را می توان در یکدیگر ادغام کرد بلکه مدعی آن هستند که تحت لوای این پدیده می توان افراد زیادی را با هم پیوند داد و متحد ساخت. ولی نویسندگان اعلامیه حقوق بشر گام فراتر نهاده بدون در نظر گرفتن یک وحدت فکری و عقیده ای حتی بدون در نظر گرفتن این عناصر مادی خواسته اند همه افراد بشر را برادر و برابر یکدیگر قرار دهند و در نخستین ماده منشور خود چنین می نویسند: «تمام افراد بشر آزاد به دنیا آمده اند از لحاظ حیثیت و حقوق با هم برابرند، همه دارای عقل و وجدانند و باید با یکدیگر با روح برادری رفتار کنند». شما کمی در این ماده که نتیجه و عصاره افکار جمعی از متفکران بزرگ جهان است بیندیشید آیا اصولاً امکان دارد، دو گروه یا دو نفر که از نظر عقیده و فکر، هدف و مسلک، تشخیص مصالح و منافع، با هم اختلاف نظر دارند، در کنار یکدیگر با روح برادری زندگی کنند. مثلاً هندوی گاوپرست، پای گاو مقدس جان می سپارد، و آن را مظهر الوهیت و خدا می داند و اگر به بیند که گاو در میان ریل های قطار خفته است فوراً قطار را ترمز کرده و به پاس احترام آن، ساعت ها معطل می گردد، تا خود حضرت گاو، با کمال آزادی برخیزد و راه بیفتد و فرد خداپرست معتقد است همه جهان برای بشر کامل آفریده شده است باید او در سیر تکاملی کار خود از مواهب و طیبات جهان

------------------ صفحه 148

بهره مند گردد، و خوردن گوشت گاو را مثلاً نه تنها کار بد نمی داند بلکه معتقد است برای تقویت بدن و کمک به بهداشت لازم است. آیا فکر می کنید که این دو نفر اگر چه از نظر زبان و نژاد و خون و تاریخ، قدر مشترک داشته باشند می توانند در کنار یکدیگر برادروار زندگی نمایند، تا چه رسد که حتی این عوامل نیز بر آن دو نفر حکومت نکند. اینجا است که ارزش جامعه سازی اسلام و برتری عامل (ایمان) که آن را سازنده وحدت و پدید آرنده اتحاد معرفی کرده است، روشن می گردد. اگر پیامبر عالیقدر اسلام قلوب گروه های مختلف را به هم پیوند داد، و از ملت های مختلف آن، که هر کدام دارای نژاد و زبانی بودند، ملت واحد و به هم پیوسته ای ساخت، و آنها را برادر و برابر یکدیگر قرار داد به خاطر این بود که قبلاً یک وحدت فکری و عقیده ای در میان آنان بوجود آورد و مسیر زندگی همه را یکسان و برابر قرار داد و تمام «ایده ها» را به «ایده» واحد مبدل ساخت. آفـرین بر همت آن اوستـاد *** صد هزاران ذره را داد اتحاد

------------------ صفحه 149