گفته نشود: با این بیان باید کفار فعلی که کفر جحودی و عنادی ندارند، کافر نباشند و محکوم به احکام کفر نگردند. زیرا، جواب داده می شود: نسبت به حکم قبول ایمان، کفار فعلی با کفار
غیر معاند یوم الفتح فرق ندارند، و اگر با سابقه معاندت هم ایمان بیاورند، ایمانشان مقبول است، و ترتّب احکام کافر بر آنها برای این است که موضوع آن احکام، عدم اقرار به شهادتین است، و حکم به اسلام که موضوع ترتّب احکام مُسلِم بر شخص است، متوقّف بر اقرار به شهادتین است. بدیهی است مصلحت و منشأ این حکم، فقط کفر جحودی نیست؛ بلکه مصالح مهم دیگر نیز در آن هست.
و خلاصه اینکه منافاتی ندارد که نظر به بعض اقسام کفر، همه را کافر بگویند، و نظر به بعض اقسام دیگر، بعض اقسام را در حکم کافر بشماریم. وچون در اینجا مجال تفصیل و تحقیق بیشتر و ادامه بحثهای فقهی و کلامی در این موضوع نیست، به همین مقدار اکتفا می کنیم؛ «والله الهادی الی الحق المبین».
پاورقی
[1] سوره انبیاء، آیه73.
[2] سوره قصص، آیه51.
[3] سوره احزاب، آیه6.
[4] سوره مائده، آیه55.
[5] سوره بقره، آیه124.
[6] سوره بقره، آیه30.
[7] سوره ص، آیه26.