ودر اینجا است که باید پیغمبر، دلیل صدق و بینه ای مثل معجزه داشته باشد.
بنابر این اشکال اینکه دعوت انبیا به توحید، «دور گونه» بوده و قابل توجیه نیست، مرتفع می شود.
سومین شکل تجلّی توحید در رسالت انبیا، اینست که دین، از جهت اینکه متضمن برنامه ها
و قوانین و احکام و نظامات مربوط به نواحی متعدّد زندگی بشر است، تحّقق دهنده توحید نظام و توحید قوانین می گردد، وآنچه در این توحید، اصل است اینست که بشر از جهت اینکه اجتماعی و مدنی الطبع است، واز جهات دیگر، نیازمند به قوانین و احکامی است، که عمل به آنها سعادت دنیا وآخرت وکمال مادّی و معنوی او را تأمین نماید. و کسی غیر از خداوند متعال صلاحیت وضع قوانین و احکام را ندارد. زیرا خدا است که بر کل افراد بشر وانس و جن و ملائکه، حتی انبیا و اولیا، ولایت دارد.
وبه عبارت دیگر، آنچه در صلاحیت جعل احکام ووضع قوانین و قواعد، شرط است، دو چیز است: یکی اینکه قانونگذار کسی باشد که عالم به تمام مصالح و مفاسد امور و نواحی جسم و روح و قوا و غرایز و نیازهای فردی واجتماعی مردم باشد، واز اینکه فایده ای از عمل به آن قوانین ببرد، منزّه باشد، و متّهم به داشتن غرض خاصّی در جعل قوانین نشود، ودر معرض این اتّهام هم نباشد.
بدیهی است، این صلاحیت را کسی غیر از خداوند متعال دارا نیست، که هم عالم به تمام مصالح و مفاسد است، واین انسان شناخته نشده را آفریده ومی شناسد، واز درون او و نهان او آگاه است، واز هر گونه نقص و غرض، چون غنی بالذّات و کامل بالذّات است، منزّه و مبرّا است.
دوم اینکه قانونگذار کسی باشد، که بر همه انسانها بالذّات ولایت داشته باشد، و اختیارش نسبت به انسان و تعیین برنامه امورش، از اختیار خود انسان، بیشتر باشد، و بلکه اختیار انسان، چه تکوینی وچه تشریعی،
به تکوین و تشریع او باشد. پر واضح است که چنین کسی نیز، غیر از خداوند متعال نیست که مالک وصاحب و خالق و رازق همه بشر وهمه مخلوقات است وهمه تحت ولایت مطلقه او هستند [6]، وهمه احکام و تکالیف باید به وحی او و مستند به او باشد، و مداخله در این امور، مداخله در شؤون ربوبی، و استکبار و استعلا و خلاف توحید است. وبه همین جهت است که به حکم آیه کریمه: (قولوا آمنا بالله وما انزل الینا وما انزل الی ابراهیم واسمعیل واسحق ویعقوب والاسباط وما أُوتی موسی وعیسی وما أُوتی النبیون من ربهم لا نفرق بین أحد منهم ونحن له مسلمون) [7] باید به نبوت تمام انبیا، ایمان داشته باشیم. دعوت همه، دعوت به خدا بوده است، ودر جوهر و حقیقت، واحد بوده، وآن اسلام و تسلیم بودن در برابر خدا، و حکم و فرمان خدا، و قانون خدا است. امت پیغمبران در این دید، امت واحده هستند، (وان هذه امتکم امه واحده وأنا ربکم فاتقون) [8] نسبت به همه آنها صادق است. یهودیت و نصرانیت واین گونه الفاظ، نمی تواند عنوان دعوت انبیا و معرّف آن باشد؛ چنانکه ایمان به موسی و عیسی اگر فقط ایمان به وحی باشد، که بر آنها نازل شده، واز مسائل نا معقول و باطلی که در تورات و اناجیل رایجه است منزّه باشد، بدون ایمان به رسالت حضرت خاتم الانبیا، اسلام نمی باشد.
پاورقی
[1] همانا در میان هر امتی پیغمبری فرستادیم (تا به خلق ابلاغ کند) که خدای را پرستش کرده واز بتان و طاغوتها دوری گزینند. (سوره نحل، آیه36).
[2] از آنچه شریک