ترجمه و شرح خطبه‌ی توحیدیه صفحه 74

و مکان از مصادیق روشن و درجه اول احاطه و فراگیری و حد است و هر چیزی که در مکان قرار می‌گیرد، محدود و محتاج و متجدد می‌باشد، گذشته از آنکه خداوند متعال به وجود آورنده مکان است و چگونه ممکن است که مستقر در مکان و محتاج به آن باشد.

و مخفی نماند که زمان و مکان از امور نسبیه و اعتباریه و عرضیه می‌باشند که فی انفسهما وجود مستقلی ندارند و چون چیزی به آنها به لحاظ مصاحبت یا به عنوان استقرار نسبت داده شد، مفهوم زمان بودن یا مکان بودن تحقق پیدا می‌کند.

3 - وَ لَا تَأْخُذُهُ السِّنَاتُ: سنه از ماده و سن است و به معنی ضعف و سستی است که برای مزاج و بدن و قوای بدنی در أثر حرکت داخلی و خارجی و فعالیت حاصل می‌شود و این علامت محدود بودن نیرو و ضعف قوای بدنی است که در اثر حرکات و أعمال و کوشش خسته و ناتوان شده و محتاج می‌شود به تجدید قوای بدنی و فکری و به استراحت کردن.

و خداوند متعال حیات و قدرت او نامتناهی بوده و هرگز خستگی و ضعف و سستی و استراحت و احتیاج، او را نباشد.

اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ 255/2.

4 - وَ لَا تَحُدُّهُ الصِّفَاتُ: گفته شد که توصیف به صفات خارجی که حقیقتی بوده و عین ذات و اعتباری نباشد، تحدید و تعیین موصوف می‌شود خواه تحدید جسمانی خارجی باشد و یا تحدید معنوی عقلی و به هر صورت، هر چیزی که به هر نحوی محدود و معین گردید، نتواند نامتناهی و ازلی و أبدی گردد. (خ 3)

5 - وَ لَا تُقَیِّدُهُ الْأَدَوَاتُ: أدوات جمع أداة و از ماده أدو و به معنی اعانت و تقویت است.