ترجمه و شرح خطبه‌ی توحیدیه صفحه 93

آن زمانی که هنوز خداپرستی نبود و او عالم بود در حالی که دانسته شده‌ای وجود نداشت و او خالق بود در صورتی که هنوز مخلوقی نبود و برای او بود معنای شنیدن و هنوز شنیده شده‌ای نبود.

توضیح:

جمله‌ی أول این قسمت مربوط به جملات گذشته است.

و پنج جمله دیگر راجع به مقام ذات و صفات الهی است که با قطع نظر از مخلوق و پیش از به وجود آمدن موجودات ملحوظ می‌شود:

جمله أول - حجب بعضها، حجاب عبارت از حائل و مانع شدنی است که از تلاقی و دو شی‌ء یا از به هم رسیدن آثار آنها منع کند و حجاب از جهت معنوی آن چیزی است که از لحاظ ادراکات روحانی و فیوضات معنوی، با دیدهای باطنی مانع گشته و از درک واقعیت و حقیقت باز دارد.

و حجابهای عمومی که توأم با خلقت است: عبارتست از حدود مختلفی که برای افراد انسان موجود است، مانند - حدود ذاتی، حدود جسمانی، حدود زمانی و مکانی، حدود جسدانی، حدود شخصی که از هر جهت موجب محدود شدن و ضعف و فقر و احتیاج مادی است.

و تمام افراد طبقه‌بندی شده در زیر صفوف این حدود قرار گرفته و قهراً این حدود موجب محجوبیت و محدودیت کامل آنها شده و از آزادی در اجرای خواسته‌های خود و از آزادی در اعمال قوای جسمانی و بدنی محروم می‌شوند و چشم و گوش آنان به جز ظواهر بسیار محدود و معینی را نمی‌تواند درک کند، حتی از بواطن و منویات و ضمائر و أعمال پنهانی و از اخلاق و صفات قلبی همدیگر و از گذشته و آینده امور خود محجوب می‌شوند.

پس این افراد که با این محدودیتها در کنار همدیگر قرار می‌گیرند و گویی