- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- اشاره 4
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 5
- اشاره 5
- 1. کلیات 5
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- مقدمه 13
- اشاره 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- 3. تحدّی قرآن 21
- اشاره 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- اشاره 22
- الف) تحدّی در مکه 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- چکیده 27
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- پرسش 28
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- اشاره 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- مقدمه 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- امام هادی (علیه السلام) 37
- امام عصر (عج) 38
- چکیده 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 1. ولید بن مغیره 41
- مقدمه 41
- اشاره 41
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- 1. شیخ مفید 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- اشاره 49
- مقدمه 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 1. خطّابی 59
- اشاره 59
- 2. باقلانی 60
- 3. جرجانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- پرسش 66
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- اشاره 67
- مقدمه 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- پرسش 76
- چکیده 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- مقدمه 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- اشاره 78
- اشاره 79
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- مقدمه 90
- اشاره 90
- معارف 91
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- احکام 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- پرسش 98
- مقدمه 99
- اشاره 99
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- شأن نزول 101
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- پرسش 106
- چکیده 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- اشاره 108
- موجبات اختلاف 110
- چکیده 114
- پرسش 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- اشاره 117
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- اشاره 126
- مقدمه 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- نقد رأی سید مرتضی 129
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی ابن حزم 129
- زملکانی 130
- تفتازانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- اشاره 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- مقدمه 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- تحلیل 139
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- چکیده 140
- پرسش 141
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- اشاره 142
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 143
- مقدمه 143
- 1. کلیات 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- تحریف در لغت 151
- اشاره 151
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته اوّل 156
- نکته دوَم 156
- چکیده 157
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- پرسش 158
- اشاره 159
- مقدمه 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ طوسی 161
- شیخ مفید 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- سید بن طاووس 163
- شیخ بهائی 163
- محقّق اردبیلی 163
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- محقّق تبریزی 165
- علاّمه طباطبایی 166
- آیه الله خوئی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- چکیده 168
- پرسش 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- ابوالحسن اشعری 170
- اشاره 170
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- مقدمه 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- مقدمه 179
- حکم بدیهی عقل 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- اشاره 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- پرسش 186
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- مقدمه 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- اشاره 187
- اشاره 187
- اشکال دوّم 189
- اشکال اوّل 189
- آیه نفی باطل 190
- اشاره 190
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- اشکال 191
- چکیده 193
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- پرسش 194
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- اشاره 195
- مقدمه 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- مقدمه 204
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- اشاره 204
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- اشاره 205
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- اشاره 207
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- نقد 208
- اشاره 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- جنجال گلدزیهر 209
- اشاره 209
- نقد 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- نقد 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- اشاره 214
- اشاره 214
- مقدمه 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- اشاره 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- 1. آیه «رجم» 223
- اشاره 223
- مقدمه 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- نقد 224
- 3. آیه فراش 225
- تحلیل 225
- 4. آیه جهاد 225
- اشاره 226
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- اشاره 226
- نقد 226
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- نقد 227
- اشاره 227
- نقد 227
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- نقد 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- نقد 229
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- اشاره 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- نقد 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- اشاره 234
- اشاره 234
- نقد 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- نقد 235
- نقد 235
- نقد 236
- تحلیل 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- اشاره 236
- اشاره 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- اشاره 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- مقدمه 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- اشاره 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 1. رساله ای ناشناس 263
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- مقدمه 263
- اشاره 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- مقدمه 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- اشاره 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- نقد 276
- چکیده 276
- پرسش 277
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- کتابنامه 278
- الف) منابع اصلی 278
پیشگفتار
اشاره
هر کتابی که با عقل، منطق و سرشت پاک آدمی سروکار دارد، اندیشه ها را به سوی خود جلب نموده، موجب پیدایش داوری های گوناگون می شود; از آن جمله «قرآن» کتاب تعقّل، تفکّر و منبع هدایت و خودسازی است که از همان بدو نزول، اندیشه های اقوام و متفکران زیادی را به خود جلب کرده است.
«قرآن»، کتاب علم و عمل، وسیلهْ فوز و سعادت و بهترین راهنما در مراحل گوناگون حیات فردی، اجتماعی، مادی و معنوی بشر است. این کتاب آسمانی، از سوی خداوند حکیم و مهربان نازل گردیده تا در پرتو تأمّل و تعمّق در آیاتش، بتوانیم در فراز و نشیب زندگی و معضلات گوناگون، مسیر حقیقی و مطلوب شارع را دریافته، به خشنودی همه جانبه حق تعالی و کمال نهایی دست یابیم. این بشارت را می توان از درون همین کتاب آسمانی دریافت; آن جا که می فرماید: «این «قرآن» به راهی هدایت می کند که مستقیم ترین راه هاست و به مؤمنانی که عمل صالح انجام می دهند، مژده می دهد که برای آنها پاداش بزرگی است» (1).
بدیهی است که نیل به این کامیابی والا، به شناخت معارف و علوم «قرآن» وابسته است. مراد از «معارف قرآن»، بحث از موضوعات مطرح شده در «قرآن» است که امروزه معمولاً به عنوان «تفسیر موضوعی» از آن یاد می شود. این نوع تفسیر، ابتدا
1- (1) . إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ وَ یُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً کَبِیراً ; (اسراء، آیهْ 9).