اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 129

نقد رأی ابن حزم

از منظر ابن حزم، ردیف کردن یک سری اسامی هیچ گونه امتیاز و اعجازی در برندارد: مانند برخی آیات که در آنها اسامی گروهی از انبیا پشت سر هم ذکر شده است; هم چون آیه 163 سوره «نساء» که می فرماید: وَ أَوْحَیْنا إِلی إِبْراهِیمَ وَ إِسْماعِیلَ وَ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطِ وَ عِیسی وَ أَیُّوبَ وَ یُونُسَ وَ هارُونَ وَ سُلَیْمانَ وَ آتَیْنا داوُدَ زَبُوراً . پاسخ این است که برشمردن سلسله وار این گونه اسامی که دارای نظم و وزن خاصّی است، خود، سخن ممتاز به شمار می رود. دیگر این که خداوند، سخن دیگران را به صورت نقل به معنا ذکر می کند; یعنی همان مضامین را با شیوه بیان و الفاظی دیگر ذکر می نماید.

دیدگاه سید مرتضی

سید مرتضی و پیروانش بر این باورند که اگر بین کلام «قرآن» با کلام عرب تفاوت فاحشی بود، باید به روشنی آشکار می شد و نیازی به بحث و استدلال نباشد و اگر چنین تفاوتی مشهود بود، امثال ابن مسعود نسبت به «قرآن» بودن «معوذتین» هرگز دچار تردید نمی شدند. به سخن دیگر؛ اگر بین سخن ادیبان عرب و «قرآن» فرق آشکاری وجود داشت، می بایست علاوه بر افراد حاذق و ماهر، همگان متوجّه آن بشوند; بنابراین روشن می شود که اعجاز «قرآن» به «صرفه» است (1).

نقد رأی سید مرتضی

باید گفت که شناخت تفاوت بین معجزه و غیر آن، بر عهده افراد خبره و حاذق است; چنان که فرق بین سحر و غیر آن را نیز آنها تشخیص می دهند. سخن سید مرتضی، نظری حدّوسط و میانه در بین اقوال گوناگون درباره «صرفه» است؛ زیرا از نگاه او معنای صرفه، «عدم المنع» است; یعنی خداوند از ابتدا امکانات لازم را برای همانند آوری «قرآن» در اختیار دشمنان قرار نداده است؛ درحالی که «نظّام» معتقد است که آنان