اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 131

دوم: اگر منظور از اعجاز قرآن «صرفه» بود، مناسب تر این بود که هیچ اعتنایی به بلاغت و مرتبه بالای آن نشود؛ حال آن که به این دو نکته توجه فراوانی شده است.

سوم: در مورد آیه: قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ باید گفت که ذکر اجتماع و کمک گرفتن از غیر در مقام تحدّی، در صورتی صحیح است که برخی در این کار ناتوان باشند و توهّم شود که همگان توانایی دارند، آن گاه این توهّم نفی گردد (1).

شهرستانی

هبه الدین شهرستانی نیز در دیدگاه «صرفه» عقیده دارد کسانی که به نظریه «صرفه» معتقدند، مقصودشان این است که خداوند به همان روش که گاه به بندگان الهام می کند، انگیزه ها و افکارشان را برای رقابت با «قرآن» سلب می کند. چنین نظری نادرست است و نمی توان برهان افراد ضعیف را به عالمان بزرگ نسبت داد; زیرا خداوند دارای فضل و رأفت است و شأنی والاتر از آن دارد که انس و جن را به مبارزه با «قرآن» بخواند و آن گاه خود بر سر راهشان مانع ایجاد کند و انگیزه و توانایی آنها را سلب نماید! ظاهر آیات هم بیانگر این است که ذات «قرآن» دارای اهمیت و اعجاز است و اگر جز این بود، مدح و تمجید از آن معنا نداشت (2).

قاضی ابوبکر

از نگاه قاضی ابوبکر باقلانی، از جمله دلایل بطلان «صرفه» این است که اگر رقابت با «قرآن» ممکن بوده و صرفاً منصرف نمودن مردم از سوی خداوند مانع انجام آن باشد، در این صورت سخن معجزه نخواهد بود و اگر با منع از آوردن مانند آن معجزه شود، دیگر به خودی خود برتری بر غیر آن نخواهد داشت. وی می افزاید: «این عجیب تر از گفته جمعی از آنان نیست که گفته اند: «همگان می توانند مانند «قرآن» را بیاورند; ولی چون چگونگی ترتیب آن را نمی دانند، از این کار وامانده اند و اگر آن را می دانستند، از همان راه به این امر می رسیدند»; و نیز شگفت انگیزتر از گفتار برخی دیگر نیست که پنداشته اند