اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 132

ناتوانی برای کسانی بود که هم زمان با نزول «قرآن» حضور داشتند; ولی افراد بعدی توانایی آوردن مانند آن را دارند! به هیچ یک از این آراء نباید اعتنا نمود» (1).

چکیده

1. مراد از نظریه «صرفه» این است که خداوند، خود، بازدارنده کسانی است که بخواهند با «قرآن» مقابله کنند. گرچه ممکن است افرادی توان مقابله را داشته باشند; ولی اراده قهری الهی، آنان را از انجام چنین کاری باز می دارد.

2. صاحبان نظریه صرفه برای اثبات رأی خود براساس «قرآن» به این آیه تمسّک جسته اند: سَأَصْرِفُ عَنْ آیاتِیَ الَّذِینَ یَتَکَبَّرُونَ فِی الْأَرْضِ ; حال آن که منظور آیه این است که آن قدر دلایل را محکم و متقن ذکر می کنیم تا دشمنان از همانند آوری منصرف شوند.

3. یحیی بن حمزه، سه تقریر برای نظریه صرفه ارائه نموده است:

الف) خداوند انگیزه دشمنان را نسبت به معارضه با «قرآن» سلب نمود;

ب) خداوند تمام علوم لازم برای معارضه با قرآن را از آنان گرفت;

ج) خداوند در عمل و به صورت جبر و اکراه، آنان را از این کار بازداشت.

4. ابن حزم معتقد است که خداوند، به جبر، مانع دشمنان از معارضه با «قرآن» شده است; زیرا ارائه آیاتی که صرفاً ردیف کردن یک سری اسامی انبیاست، کار ساده ای است. در نقد این دیدگاه باید گفت: همین ردیف کردن اسامی، چنان چه دارای نظم و وزن خاصی باشد، خالی از اعجاز نخواهد بود.

5. زملکانی در ردّ نظریه «صرفه» می نویسد: «اگر این قول صحیح بود، سزاوار آن بود که آنان از حال خودشان تعجّب کنند، نه از «قرآن»; و حال آن که همه آنان از شنیدن آیات بی نظیر «قرآن» به وجد می آمدند».

6. باقلانی می نویسد: «از جمله دلایل بطلان «صرفه» این است که اگر رقابت ها با «قرآن» ممکن باشد و صرفاً منصرف کردن مردم مانع از انجام آن شود، سخن معجزه