- پیشگفتار 1
- اشاره 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- اشاره 4
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- اشاره 5
- اشاره 5
- 1. کلیات 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- مقدمه 13
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- اشاره 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- برترین معجزه 18
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- 3. تحدّی قرآن 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- اشاره 21
- الف) تحدّی در مکه 22
- اشاره 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- چکیده 27
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- پرسش 28
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- اشاره 29
- مقدمه 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام هادی (علیه السلام) 37
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- چکیده 38
- امام عصر (عج) 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- مقدمه 41
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- اشاره 41
- 1. ولید بن مغیره 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- اشاره 49
- مقدمه 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- 1. شیخ مفید 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 1. خطّابی 59
- اشاره 59
- 3. جرجانی 60
- 2. باقلانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- پرسش 66
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- مقدمه 67
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- اشاره 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- چکیده 76
- پرسش 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- اشاره 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- مقدمه 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- مقدمه 90
- اشاره 90
- معارف 91
- احکام 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- پرسش 98
- مقدمه 99
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- اشاره 99
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- شأن نزول 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- چکیده 106
- پرسش 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- اشاره 108
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- موجبات اختلاف 110
- چکیده 114
- پرسش 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- اشاره 117
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- اشاره 126
- مقدمه 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی سید مرتضی 129
- نقد رأی ابن حزم 129
- تفتازانی 130
- زملکانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- مقدمه 134
- اشاره 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- پرسش 141
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 142
- 1. کلیات 143
- اشاره 143
- مقدمه 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- اشاره 151
- تحریف در لغت 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته دوَم 156
- نکته اوّل 156
- چکیده 157
- پرسش 158
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- اشاره 159
- مقدمه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ طوسی 161
- شیخ مفید 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- سید بن طاووس 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ بهائی 163
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- محقّق تبریزی 165
- علاّمه طباطبایی 166
- آیه الله خوئی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- چکیده 168
- پرسش 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- ابوالحسن اشعری 170
- مقدمه 170
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- اشاره 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- اشاره 179
- مقدمه 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- حکم بدیهی عقل 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- پرسش 186
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- مقدمه 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- اشاره 187
- اشاره 187
- اشکال دوّم 189
- اشکال اوّل 189
- آیه نفی باطل 190
- اشاره 190
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- اشکال 191
- چکیده 193
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- پرسش 194
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- اشاره 195
- مقدمه 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- مقدمه 204
- اشاره 204
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- اشاره 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- اشاره 207
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- اشاره 208
- نقد 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- جنجال گلدزیهر 209
- نقد 209
- اشاره 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- مقدمه 214
- اشاره 214
- نقد 214
- اشاره 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- اشاره 218
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- مقدمه 223
- 1. آیه «رجم» 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- نقد 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- 3. آیه فراش 225
- تحلیل 225
- 4. آیه جهاد 225
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- اشاره 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- نقد 226
- اشاره 226
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- نقد 227
- اشاره 227
- نقد 227
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- اشاره 228
- نقد 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- اشاره 228
- نقد 229
- اشاره 229
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- اشاره 233
- اشاره 233
- نقد 233
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- اشاره 234
- نقد 234
- اشاره 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- نقد 235
- نقد 235
- اشاره 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- تحلیل 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- نقد 236
- اشاره 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- اشاره 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- اشاره 254
- مقدمه 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- مقدمه 263
- 1. رساله ای ناشناس 263
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- اشاره 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- مقدمه 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- اشاره 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- نقد 276
- چکیده 276
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- پرسش 277
- کتابنامه 278
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- الف) منابع اصلی 278
ولی همین دسته، نسبت به زیادتی در قرآن به کلی منکرند و می گویند: هرگز در «قرآن» زیادتی رخ نداده است.
دسته دوم، محققان و صاحبان نظر و اجتهادند که هر دو جهت زیادت و نقص را منکرند. آنان می گویند: «قرآن» هم چنان که بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نازل شده، تاکنون دست نخورده مانده و از گزند تحریف، به طور مطلق، در امان بوده و زیادت، نقص و تبدیل و تغییری در آن حاصل نشده است (1).
عبدالله درّاز (معاصر)
دکتر محمدعبدالله درّاز نیز به نزاهت حریم شیعه از قول به تحریف شهادت داده، می نویسد:
هرچه باشد، «قرآن» حاضر یگانه کتابی است که در جهان اسلام - از جمله میان فرقه های شیعه - در طول سیزده قرن رواج داشته و دارد. ما در این جا عقیده شیعه امامیه را از کتاب «ابو جعفر صدوق» ذکر می کنیم که می نویسد: «به اعتقاد ما مجموع قرآنی که خداوند متعال به پیامبرش حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) وحی فرمود، همین است که در یک مجلّد و در دسترس همگان قرار دارد و هرگز بیش از آن نبوده و هرکس نسبت دهد که ما معتقدیم «قرآن» بیش از این مقدار بوده، دروغ گو است (2).
محمد مدنی (معاصر)
شیخ محمد محمد مدنی استاد دانشکده شریعت دانشگاه «الازهر» می گوید:
به خدا پناه می بریم از کسی که بگوید به عقیده شیعیان «قرآن» ناقص است. تنها برخی روایات در کتب آنها ذکر شده که نظیر آن در منابع ما نیز نقل گردیده و محققان از هر دو فرقه، آن روایات را تضعیف نموده، بطلان آن را روشن ساخته اند و در میان شیعیان امامیه یا زیدیه هیچ کس چنین باوری ندارد; همان گونه که در میان محقّقان و عالمان سنّی نیز کسی این اعتقاد را ندارد. هرکس بخواهد، می تواند به منابعی هم چون
1- (1) . ر. ک: مقالات الاسلامیین، ابوالحسن اشعری، ج1، ص119 و 120; صیانه القرآن من التحریف، محمدهادی معرفت، ص79 - 81.
2- (2) . المدخل الی القرآن الکریم، عبدالله درّاز، ص39 و 40.