- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- اشاره 4
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 5
- اشاره 5
- 1. کلیات 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- اشاره 13
- مقدمه 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- 3. تحدّی قرآن 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- اشاره 21
- اشاره 22
- الف) تحدّی در مکه 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- چکیده 27
- پرسش 28
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- اشاره 29
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- مقدمه 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- امام هادی (علیه السلام) 37
- امام عصر (عج) 38
- چکیده 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- 1. ولید بن مغیره 41
- اشاره 41
- مقدمه 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- 1. شیخ مفید 49
- مقدمه 49
- اشاره 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- اشاره 59
- 1. خطّابی 59
- 2. باقلانی 60
- 3. جرجانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- پرسش 66
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- مقدمه 67
- اشاره 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- چکیده 76
- پرسش 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- مقدمه 78
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- اشاره 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- اشاره 90
- مقدمه 90
- معارف 91
- احکام 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- پرسش 98
- مقدمه 99
- اشاره 99
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- شأن نزول 101
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- چکیده 106
- پرسش 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- اشاره 108
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- موجبات اختلاف 110
- چکیده 114
- پرسش 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- اشاره 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- مقدمه 126
- اشاره 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- نقد رأی سید مرتضی 129
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی ابن حزم 129
- زملکانی 130
- تفتازانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- مقدمه 134
- اشاره 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- پرسش 141
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- اشاره 142
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 143
- 1. کلیات 143
- مقدمه 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- اشاره 151
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در لغت 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته دوَم 156
- نکته اوّل 156
- چکیده 157
- پرسش 158
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- مقدمه 159
- اشاره 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ طوسی 161
- شیخ مفید 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- سید بن طاووس 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ بهائی 163
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- محقّق تبریزی 165
- آیه الله خوئی 166
- علاّمه طباطبایی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- پرسش 168
- چکیده 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- ابوالحسن اشعری 170
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- اشاره 170
- مقدمه 170
- محمد مدنی (معاصر) 171
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- مقدمه 179
- حکم بدیهی عقل 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- اشاره 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- شبهه 184
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- چکیده 185
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- پرسش 186
- اشاره 187
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- اشاره 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- مقدمه 187
- اشکال اوّل 189
- اشکال دوّم 189
- اشاره 190
- آیه نفی باطل 190
- اشکال 191
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- چکیده 193
- پرسش 194
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- مقدمه 195
- اشاره 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- مقدمه 204
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- اشاره 204
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- اشاره 205
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- اشاره 207
- نقد 208
- اشاره 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- جنجال گلدزیهر 209
- اشاره 209
- نقد 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- نقد 214
- مقدمه 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- اشاره 214
- اشاره 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- اشاره 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- اشاره 223
- مقدمه 223
- 1. آیه «رجم» 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- نقد 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- 3. آیه فراش 225
- تحلیل 225
- 4. آیه جهاد 225
- اشاره 226
- اشاره 226
- نقد 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- اشاره 227
- نقد 227
- نقد 227
- نقد 228
- اشاره 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- اشاره 228
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- نقد 229
- اشاره 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- نقد 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- اشاره 234
- اشاره 234
- نقد 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- نقد 235
- نقد 235
- نقد 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- تحلیل 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- اشاره 236
- اشاره 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- اشاره 243
- مقدمه 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- مقدمه 254
- اشاره 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- 1. رساله ای ناشناس 263
- اشاره 263
- مقدمه 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- مقدمه 271
- اشاره 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- چکیده 276
- نقد 276
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- پرسش 277
- کتابنامه 278
- الف) منابع اصلی 278
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
الاتقان فی علوم القرآن (تألیف «سیوطی) مراجعه کند تا نظیر این گونه از روایات را مشاهده نماید.
وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره تحریف «قرآن» با اشاره به این که یکی از مصری ها [ابن الخطیب، محمد محمد عبداللطیف] کتابی به نام الفرقان تألیف و آن را از این گونه روایات دروغین، جعلی و متروک، پر کرده است، می نویسد: «آیا می توان گفت: اهل سنّت منکر قداست قرآنند یا معتقدند «قرآن» کاهش یافته؛ به دلیل روایتی که فلانی نقل کرده یا کتابی که شخص دیگر تألیف نموده است؟
وضعیت شیعیان نیز به همین نحو است که برخی روایات در بعضی آثار و منابعشان نقل گردیده؛ نظیر روایاتی که در کتب ما وجود دارد.... استاد فاضل، شیخ محمد جواد مغنیه - از عالمان بزرگ امامیه در لبنان - می نویسد: «توجه کسانی [را] که پاره ای احادیث در برخی کتاب های عالمان شیعه را بهانه قرار داده، علیه آنان استدلال می کنند، به این نکته اساسی جلب می کنیم که به نظر شیعیان، در منابع روایی - از جمله کافی، استبصار، تهذیب و من لایحضره الفقیه - هم حدیث صحیح نقل شده و هم حدیث ضعیف، هم چنین در کتب فقهی، هم مطالب درست وجود دارد و هم مطالب نادرست; از این رو، نزد شیعیان هیچ کتابی که همه مطالبش از ابتدا تا انتها معتبر باشد - جز «قرآن کریم» - وجود ندارد; لذا احادیثی که در منابع شیعی روایت گردیده، به هیچ وجه دلیلی علیه مذهبشان نیست.... بی اغراق می توان گفت: وجود دروغ و جعل در خلال احادیث، یکی از مسائل بدیهی دین اسلام است و در این مسئله تفاوتی میان مذاهب مختلف نیست؛ چرا که همه مذاهب اسلامی در این جهت اتفاق نظر دارند» (1).
تیجانی سماوی (معاصر)
دکتر محمد تیجانی سماوی نیز، پیرامون تحریف «قرآن» و در ردّ اتهاماتی که دراین باره به شیعیان نسبت می دهند، می نویسد:
اگر همه بلاد اسلامی را از شرق و غرب و جنوب و شمال در سراسر جهان بگردیم، همین «قرآن» را - بدون هیچ کاستی و افزایش - می یابیم و هرچند مسلمانان به فرقه ها و
1- (1) . مجله رساله الإسلام، سال یازدهم. شماره 44، ص382 - 385.