- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- اشاره 4
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 5
- اشاره 5
- 1. کلیات 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- مقدمه 13
- اشاره 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- 3. تحدّی قرآن 21
- اشاره 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- الف) تحدّی در مکه 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- اشاره 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- چکیده 27
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- پرسش 28
- اشاره 29
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- مقدمه 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- امام هادی (علیه السلام) 37
- امام عصر (عج) 38
- چکیده 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 1. ولید بن مغیره 41
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- اشاره 41
- مقدمه 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- اشاره 49
- مقدمه 49
- 1. شیخ مفید 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- اشاره 59
- 1. خطّابی 59
- 3. جرجانی 60
- 2. باقلانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- پرسش 66
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- مقدمه 67
- اشاره 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- پرسش 76
- چکیده 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- مقدمه 78
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- اشاره 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- مقدمه 90
- اشاره 90
- معارف 91
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- احکام 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- پرسش 98
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- مقدمه 99
- اشاره 99
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- شأن نزول 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- چکیده 106
- پرسش 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- اشاره 108
- موجبات اختلاف 110
- پرسش 114
- چکیده 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- اشاره 117
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- مقدمه 126
- اشاره 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- نقد رأی سید مرتضی 129
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی ابن حزم 129
- زملکانی 130
- تفتازانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- اشاره 134
- مقدمه 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- پرسش 141
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- اشاره 142
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 143
- مقدمه 143
- 1. کلیات 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- اشاره 151
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در لغت 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته دوَم 156
- نکته اوّل 156
- چکیده 157
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- پرسش 158
- اشاره 159
- مقدمه 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ طوسی 161
- شیخ مفید 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- سید بن طاووس 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ بهائی 163
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- محقّق تبریزی 165
- علاّمه طباطبایی 166
- آیه الله خوئی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- پرسش 168
- چکیده 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- ابوالحسن اشعری 170
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- اشاره 170
- مقدمه 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- حکم بدیهی عقل 179
- مقدمه 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- اشاره 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- پرسش 186
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- مقدمه 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- اشاره 187
- اشاره 187
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- اشکال دوّم 189
- اشکال اوّل 189
- آیه نفی باطل 190
- اشاره 190
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- اشکال 191
- چکیده 193
- پرسش 194
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- اشاره 195
- مقدمه 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- مقدمه 204
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- اشاره 204
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- اشاره 205
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- اشاره 207
- نقد 208
- اشاره 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- جنجال گلدزیهر 209
- اشاره 209
- نقد 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- نقد 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- اشاره 214
- اشاره 214
- مقدمه 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- اشاره 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- 1. آیه «رجم» 223
- مقدمه 223
- اشاره 223
- اشاره 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- نقد 224
- 3. آیه فراش 225
- 4. آیه جهاد 225
- تحلیل 225
- اشاره 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- اشاره 226
- نقد 226
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- نقد 227
- نقد 227
- اشاره 227
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- نقد 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- نقد 229
- اشاره 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- نقد 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- نقد 234
- اشاره 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- اشاره 234
- نقد 235
- نقد 235
- نقد 236
- تحلیل 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- اشاره 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- اشاره 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- اشاره 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- مقدمه 254
- اشاره 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- 1. رساله ای ناشناس 263
- مقدمه 263
- اشاره 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- اشاره 271
- مقدمه 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- چکیده 276
- نقد 276
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- پرسش 277
- کتابنامه 278
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- الف) منابع اصلی 278
اشکال
در صورتی که گفته شود معنای آیه نفی باطل این است که مسائل و مطالب باطل، هم چون اختلاف، تنازع و تناقض که سبب تباهی و نابودی آن شود، در «قرآن» وجود ندارد؛ به عبارت دیگر؛ چون در «قرآن» مطالبی خلاف حقّ، عقل و حقیقت وجود ندارد، مایهْ تباهی آن نمی گردد; پس این موضوع ربطی به مسئلهْ تحریف ندارد؛ بلکه مانند این آیه است که خداوند می فرماید: وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً کَثِیراً 1 ; و اگر این «قرآن» از جانب غیر خدا نازل یا ساخته شده بود، هر آینه ناسازگاری های فراوان در آن می یافتند.
پاسخ آن است که اگر تعبیر آیه به صورت «لیس فیه الباطل...» بود، آن گاه جای چنین توهّمی وجود داشت؛ ولی خداوند می فرماید: لا یَأْتِیهِ الْباطِلُ ; یعنی باطل وارد «قرآن» نمی شود و راه نفوذی به آن ندارد. به سخن دیگر، بیمه شده و آسیب ناپذیر است. نه آیه و کلمه ای از آن کم شده و نه چیزی به آن افزوده شده است و دست تحریف کنندگان از حریم گسترده آن کوتاه بوده و هست; در حقیقت، دلالت این آیه بر نفی تحریف، صریح تر از دلالت آیه حفظ است. عبارت: مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ نیز کنایه از همه جانبه بودن است و این که بطلان و فساد به هیچ شکلی به سراغ این کتاب نیامده و نخواهد آمد.
آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید
تَنْزِیلُ الْکِتابِ لا رَیْبَ فِیهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِینَ 2 ; این کتابی است که از سوی پروردگار جهانیان نازل شده و تردیدی در آن نیست.
ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ 3 ; و این همان کتابی است که در آن تردیدی نیست و وسیله هدایت برای پرهیزکاران است.